Shloka 54

Devanagari script

जातिं देशं च सत्यं च माहात्म्यं भरतर्षभ | धर्म वृत्ति च विज्ञाय क्षत्रियाणां नराधिप

Transliteration

jātiṃ deśaṃ ca satyaṃ ca māhātmyaṃ bharatarṣabha | dharmavṛttiṃ ca vijñāya kṣatriyāṇāṃ narādhipa rājan bharataśreṣṭha ||

Translation

وَیشَمپایَن نے کہا— اے بھرتوں میں برتر بادشاہ! جب مہابھارت کی کہانی کا آغاز ہو جائے تو ہر پَرو میں کشتریوں کی نسل، دیس، سچائی، عظمت، نیز دھرم اور رائج چال چلن کو جانچ کر برہمنوں کو جو جو نذرانے پیش کرنے چاہییں، اب میں اُن کا بیان کرتا ہوں۔

Word by Word

• जातिम्: caste/lineage
• जातिम्: Karma
• Type: Noun
• Root: जाति
• Form: Feminine, Accusative, Singular

• देशम्: country/region
• देशम्: Karma
• Type: Noun
• Root: देश
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• सत्यम्: truthfulness/true state
• सत्यम्: Karma
• Type: Noun
• Root: सत्य
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• माहात्म्यम्: greatness/glory
• माहात्म्यम्: Karma
• Type: Noun
• Root: माहात्म्य
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• भरतर्षभ: O bull among the Bharatas
• Type: Noun
• Root: भरत-ऋषभ
• Form: Masculine, Vocative, Singular

• धर्मम्: duty/righteousness
• धर्मम्: Karma
• Type: Noun
• Root: धर्म
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• वृत्तिम्: conduct/way of life
• वृत्तिम्: Karma
• Type: Noun
• Root: वृत्ति
• Form: Feminine, Accusative, Singular

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• विज्ञाय: having known/understood
• Type: Verb
• Root: वि-ज्ञा
• Form: क्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral for gerund)

• क्षत्रियाणाम्: of the Kshatriyas
• Type: Noun
• Root: क्षत्रिय
• Form: Masculine, Genitive, Plural

• नराधिप: O ruler of men (king)
• Type: Noun
• Root: नर-अधिप
• Form: Masculine, Vocative, Singular

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• Bharata (dynasty)
• kṣatriyas
• brāhmaṇas
• king (addressed interlocutor)