Shloka 27
भृगु–भरद्वाजसंवादः: वर्णभेदस्य कर्माधारितव्याख्या
Bhrigu–Bharadvaja Dialogue: A Karma-Based Account of Varṇa
अस्त्येव त्वयि शोको<पि हर्षश्वापि तथा त्वयि । सुखदु:खे तथा चोभे तत्र का परिदेवना,“तुम्हारे भीतर शोक भी है और हर्ष भी। साथ ही सुख और दु:ख दोनों हैं; फिर शोक करना किस कामका?
asty eva tvayi śoko ’pi harṣaś ca api tathā tvayi | sukha-duḥkhe tathā cobhe tatra kā paridevanā ||
بھیشم نے کہا—تمہارے اندر غم بھی ہے اور خوشی بھی؛ اسی طرح سکھ اور دکھ—دونوں موجود ہیں۔ جب یہ دونوں ضدّیں لازماً پیدا ہوتی ہیں تو پھر نوحہ و فریاد سے کیا حاصل؟
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma urges equanimity: since joy and sorrow, pleasure and pain naturally arise within a person, one should not be carried away by grief; lamentation is unproductive compared to steady discernment and self-control.
In the Śānti Parva’s instruction to the grieving king, Bhīṣma continues his counsel by reframing emotional turmoil as a universal inner condition—opposites coexist—thereby discouraging excessive mourning and guiding the listener toward composure and dharmic reflection.