Shloka 14

बदरपाचन-तीर्थमाहात्म्यम् | Badarapācana Tīrtha Māhātmya

Indratīrtha and the Austerities of Srucāvatī & Arundhatī

Devanagari script

नष्टो न दृश्यते यत्र शमीगर्भे हुताशन: । लोकालोकविनाशे च प्रादुर्भूते तदानघ

Transliteration

naṣṭo na dṛśyate yatra śamīgarbhe hutāśanaḥ | lokālokavināśe ca prādurbhūte tadānagha ||

Translation

وَیشَمپایَن نے کہا—جہاں شمی کے بطن میں چھپا ہوا ہُتاشن (اگنی) گویا ناپید ہو کر دکھائی نہ دیتا تھا، اور اسی وقت لوک و اَلوک—یعنی روشنی اور تاریکی کے منظم جہان—کے فنا ہونے کی علامت ظاہر ہو گئی، اے بےگناہ!

Word by Word

• नष्टः: destroyed, lost
• नष्टः: Karta
• Type: Adjective
• Root: नष्ट (√नश्)
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• न: not
• Type: Indeclinable
• Root: न

• दृश्यते: is seen, appears
• Type: Verb
• Root: √दृश्
• Form: Present, Third, Singular, Atmanepada, Passive/Impersonal

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र

• शमी-गर्भे: in the womb/interior of the śamī tree
• शमी-गर्भे: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: शमी + गर्भ
• Form: Masculine, Locative, Singular

• हुताशनः: fire (Agni)
• हुताशनः: Karta
• Type: Noun
• Root: हुताशन
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• लोक-अलोक-विनाशे: at the destruction of (the regions of) light and darkness / the known and unknown worlds
• लोक-अलोक-विनाशे: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: लोक + अलोक + विनाश
• Form: Masculine, Locative, Singular

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• प्रादुर्भूते: when (it is) manifested/appeared
• प्रादुर्भूते: Adhikarana
• Type: Adjective
• Root: प्रादुर्भूत (प्रादुर् + √भू)
• Form: Masculine/Neuter, Locative, Singular

• तदा: then, at that time
• Type: Indeclinable
• Root: तदा

• अनघ: O sinless one
• अनघ: Sampradana
• Type: Noun
• Root: अनघ
• Form: Masculine, Vocative, Singular

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• Hutāśana (Agni)
• Śamī tree