Vasiṣṭhāpavāha: Sarasvatī’s Diversion and Viśvāmitra’s Curse (वसिष्ठापवाहः)
अवाकीर्णे सरस्वत्यास्तीर्थे प्रज्वजाल्य पावकम्
vaiśampāyana uvāca | avākīrṇe sarasvatyās tīrthe prajvālālya pāvakam, krodhena mahatāviṣṭo dharmātmā vai pratāpavān |
وَیشَمپایَن نے کہا: اے راجَن! سرسوتی کے ‘اَواکیِرن’ نامی تیرتھ پر وہ دھرماتما اور صاحبِ شوکت تپسوی شدید غضب میں مبتلا ہو کر آگ بھڑکا بیٹھا۔ اسی مقام کی روایت میں آتا ہے کہ ایک نہایت ریاضت شعار رِشی غصّے سے دہک اٹھا اور ہولناک انुष्ठان کے ذریعے یَجْن کی آگ میں گویا ایک پوری سلطنت ہی کو علامتی طور پر نذرِ آتش کر گیا؛ یہ بتاتا ہے کہ تپسیا اور رسم کی قوت جب غضب کے تابع ہو جائے تو سماج اور دھرم دونوں کے لیے مہلک بن سکتی ہے۔
वैशम्पायन उवाच
Even a person described as dharmātmā (righteous) can become dangerous when overtaken by krodha (anger). The verse frames ritual and ascetic power as morally double-edged: when guided by restraint it supports dharma, but when fueled by wrath it can turn into destructive force.
Vaiśampāyana points to the Sarasvatī pilgrimage spot called Avākīrṇa, where a powerful ascetic kindles a sacrificial fire while seized by great anger. The surrounding narrative context (as preserved in the Gītā Press prose) connects this place with a severe rite in which a kingdom is ‘offered’/consumed in the fire, underscoring the potency—and peril—of such acts.