Shloka 30
कर्णवधोत्तरं शल्य-दुर्योधनसंवादः
Aftermath of Karṇa’s Fall: Śalya’s Address to Duryodhana
धिग्गाण्डीवं धिक् च ते बाहुवीर्य- मसंख्येयान् बाणगणांश्व धिक् ते । धिक् ते केतुं केसरिण: सुतस्य कृशानुदत्तं च रथं च धिक् ते,“धिक्कार है तुम्हारे इस गाण्डीव धनुषको, धिक्कार है तुम्हारी भुजाओंके पराक्रमको, थिककार है तुम्हारे इन असंख्य बाणोंको, धिक्कार है हनुमानजीके द्वारा उपलक्षित तुम्हारी इस ध्वजाको तथा धिक्कार है अग्निदेवके दिये हुए इस रथको”
sañjaya uvāca |
dhig gāṇḍīvaṃ dhik ca te bāhuvīryam asaṅkhyeyān bāṇagaṇāṃś ca dhik te |
dhik te ketuṃ kesariṇaḥ sutasya kṛśānudattaṃ ca rathaṃ ca dhik te ||
سنجے نے کہا—“لعنت ہے اس گاندیو پر! لعنت ہے تمہارے بازوؤں کی بہادری پر! لعنت ہے تمہارے بے شمار تیروں کے جھنڈ پر! لعنت ہے اس جھنڈے پر جو شیرصفت کے فرزند ہنومان کے نشان سے مزین ہے؛ اور لعنت ہے اس رتھ پر جو آگنی دیو نے عطا کیا!”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how reliance on celebrated weapons, divine gifts, and reputation can be publicly questioned when circumstances turn adverse. It cautions against pride in external supports and shows how quickly glory can be reframed as failure in the moral and psychological pressure of war.
Sañjaya reports a harsh denunciation aimed at Arjuna’s famed advantages—his Gāṇḍīva bow, his mighty arms, his innumerable arrows, his banner bearing Hanumān, and his fire-god-gifted chariot—spoken as a taunt or lament in the midst of the Karṇa-Parva battle, implying that these renowned aids are not producing the expected dominance at that moment.