Shloka 15
Adhyāya 6: Pañca-mahābhūta–guṇa-nirdeśa and Sudarśana-dvīpa
Five Elements, Sensory Qualities, and a Cosmographic Island
मेरुरुत्तममध्यानामधमानां च पक्षिणाम् | अविशेषकरो यस्मात् तस्मादेनं त्यजाम्यहम्,एक समय पक्षिराज गरुड़के पुत्र सुमुखने मेरु-पर्वतपर सुनहरे शरीरवाले कौवोंको देखकर सोचा कि यह सुमेरुपर्वत उत्तम, मध्यम तथा अधम पक्षियोंमें कुछ भी अन्तर नहीं रहने देता है। इसलिये मैं इसको त्याग दूँगा। ऐसा विचार करके वे वहाँसे अन्यत्र चले गये
Merur uttama-madhyānām adhamānāṁ ca pakṣiṇām | aviśeṣa-karo yasmāt tasmād enaṁ tyajāmy aham ||
سنجے نے کہا— “چونکہ کوہِ مَیرو اعلیٰ، متوسط اور ادنیٰ پرندوں میں کوئی امتیاز نہیں کرتا، اس لیے میں اسے ترک کرتا ہوں۔” یہ کہہ کر گرُڑ کے بیٹے سُمُکھ نے مَیرو پر سونے جیسے بدن والے کوّے دیکھے اور اس مقام کو چھوڑ کر دوسری جگہ چلا گیا— ایسے دیار کو رد کرتے ہوئے جہاں خوبی اور پستی گویا ایک ہی ترازو میں تولی جاتی ہیں۔
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical need for viveka (discernment): a setting that erases distinctions between the worthy and the unworthy is portrayed as problematic, prompting withdrawal rather than endorsement. It suggests that honoring merit and maintaining appropriate standards is part of dharma.
Sañjaya narrates that Sumukha, the son of Garuḍa, sees golden-bodied crows on Mount Meru and concludes that Meru does not differentiate among superior, middling, and inferior birds. Displeased by this lack of distinction, he decides to leave Meru and goes elsewhere.