Shloka 14
Adhyāya 6: Pañca-mahābhūta–guṇa-nirdeśa and Sudarśana-dvīpa
Five Elements, Sensory Qualities, and a Cosmographic Island
विहग: सुमुखो यस्तु सुपर्णस्यथात्मज: किल । स वै विचिन्तयामास सौवर्णान् वीक्ष्य वायसान्,एक समय पक्षिराज गरुड़के पुत्र सुमुखने मेरु-पर्वतपर सुनहरे शरीरवाले कौवोंको देखकर सोचा कि यह सुमेरुपर्वत उत्तम, मध्यम तथा अधम पक्षियोंमें कुछ भी अन्तर नहीं रहने देता है। इसलिये मैं इसको त्याग दूँगा। ऐसा विचार करके वे वहाँसे अन्यत्र चले गये
vihaṅgaḥ sumukho yas tu suparṇasyātha ātmajaḥ kila | sa vai vicintayāmāsa sauvarṇān vīkṣya vāyasān ||
سنجے نے کہا— ایک وقت سپرن (گرُڑ) کا بیٹا سُمُکھ مَیرو پر سونے جیسے بدن والے کوّے دیکھ کر سوچنے لگا— ‘یہ سُمیرو اعلیٰ، متوسط اور ادنیٰ پرندوں میں کوئی امتیاز نہیں کرتا؛ اس لیے میں اسے ترک کرتا ہوں۔’ یوں عزم کر کے وہ اس جگہ سے روانہ ہو کر دوسری جگہ چلا گیا۔
संजय उवाच
Educational Q&A
The episode highlights ethical discernment (viveka): a place or system that erases meaningful distinctions between the worthy and the unworthy can be seen as morally confusing, prompting a principled person to withdraw rather than endorse such indiscrimination.
Sañjaya narrates that Sumukha, Garuḍa’s son, sees crows appearing golden (by association with Meru/Sumeru) and reflects that the mountain makes no difference between high and low birds; deciding this is undesirable, he leaves that place.