Shloka 11
धृतराष्ट्रस्य स्पर्शाभिलाषः — Dhṛtarāṣṭra’s Request for Touch and Permission for Tapas
विकल्पा बहुधा राजन्नापदां पाण्डुनन्दन । सामादिभिरुपन्यस्य गणयेत् तान् नृप: सदा,राजन! पाण्डुनन्दन! उन आपत्तियोंके अनेक प्रकारके विकल्प हैं। राजा साम आदि उपायोंद्वारा उन सबको सामने लाकर सदा गिने
dhṛtarāṣṭra uvāca | vikalpā bahudhā rājann āpadāṃ pāṇḍunandana | sāmādibhir upanyasya gaṇayet tān nṛpaḥ sadā ||
دھرتراشٹر نے کہا—اے راجن، اے پاندو نندن! اُن آفتوں کے بہت سے متبادل راستے ہوتے ہیں۔ بادشاہ کو چاہیے کہ سام وغیرہ تدابیر کے ذریعے اُن تمام امکانات کو ذہن کے سامنے لا کر ہمیشہ اُنہیں سوچ سمجھ کر شمار میں رکھے۔
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
A ruler should not face crises impulsively; he must enumerate and evaluate multiple options, applying the recognized tools of governance—starting with conciliation and extending to other measures—so that action remains deliberate and ethically accountable.
Dhṛtarāṣṭra addresses a Pāṇḍava king (Pāṇḍunandana), offering counsel on kingship: in times of danger, the king should systematically consider various alternatives and employ the standard political expedients (sāma and others) with constant vigilance.