Shloka 33
धृतराष्ट्रस्य पश्चात्तापः तथा वनप्रस्थानानुज्ञा | Dhṛtarāṣṭra’s Remorse and Request for Forest-Retirement
'प्रातःकाल उठकर (नित्य नियमसे निवृत्त होनेके बाद) पहले तुम्हें उन लोगोंसे मिलना चाहिये, जो तुम्हारे खर्च-बर्चके कामपर नियुक्त हों। उसके बाद आभूषण पहनने या भोजन करनेके कामपर ध्यान देना चाहिये ।। पश्येथाश्व॒ ततो योधान् सदा त्वं प्रतिहर्षयन् । दूतानां च चराणां च प्रदोषस्ते सदा भवेत्,“तत्पश्चात् सैनिकोंका हर्ष और उत्साह बढ़ाते हुए उनसे मिलना चाहिये। दूतों और जासूसोंसे मिलनेके लिये तुम्हारे लिये सर्वोत्तम समय संध्याकाल है
vaiśampāyana uvāca | prātaḥkāle utthāya (nityaniyamān nirvṛtya) pūrvaṃ tvayā teṣāṃ saha saṃgamo kartavyaḥ ye tava vyayavyayakārye niyuktāḥ | tataḥ alaṅkāradhāraṇe bhojane vā manaḥ kartavyam || paśyethāśva tato yodhān sadā tvaṃ pratiharṣayan | dūtānāṃ ca carāṇāṃ ca pradoṣas te sadā bhavet ||
وَیشَمپایَن نے کہا—سحر کے وقت اٹھ کر اور روزمرہ کے فرائض ادا کرکے پہلے اُن لوگوں سے ملو جو تمہارے خرچ اور خانگی مصارف کے انتظام پر مقرر ہیں۔ پھر زیور و آرائش اور طعام جیسے امور کی طرف توجہ دو۔ اس کے بعد ہمیشہ اُن کی ہمت بڑھاتے ہوئے سپاہیوں سے ملو اور ان کے جوش کو بلند کرو۔ قاصدوں اور جاسوسوں سے ملاقات کے لیے شام کی گودھولی کا وقت تمہارے لیے ہمیشہ سب سے موزوں ہے۔
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
A ruler (or leader) should follow disciplined time-management: begin with duty and accountability (daily observances and financial oversight), then personal needs, then morale-building among the troops, and reserve sensitive intelligence work (envoys and spies) for an appropriate, discreet time (evening).
Vaiśampāyana describes a structured daily schedule of leadership: meeting officials responsible for expenses, then attending to personal routines, then visiting and heartening the warriors, and finally holding consultations with envoys and spies at dusk.