Shloka 34
धृतराष्ट्रस्य पश्चात्तापः तथा वनप्रस्थानानुज्ञा | Dhṛtarāṣṭra’s Remorse and Request for Forest-Retirement
Devanagari script
सदा चापररात्रान्ते भवेत् कार्यार्थनिर्णय: । मध्यरात्रे विहारस्ते मध्याह्ले च सदा भवेत्,“पहरभर रात बाकी रहते ही उठकर अगले दिनके कार्य-क्रमका निश्चय कर लेना चाहिये। आधी रात और दोपहरके समय तुम्हें स्वयं घूम-फिरकर प्रजाकी अवस्थाका निरीक्षण करना उचित है
Translation
اور ہمیشہ رات کے آخری پہر میں آئندہ کاموں کا فیصلہ کر لینا چاہیے۔ آدھی رات اور دوپہر کے وقت تمہیں خود گشت کرکے رعایا کی حالت کا معائنہ کرنا مناسب ہے۔
Word by Word
सदाalways
सदा:
TypeIndeclinable
Rootसदा
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
अपरremaining, later (part)
अपर:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootअपर
FormMasculine/Neuter (agreeing with implied 'भागे/काले'), Locative, Singular
रात्रि-अन्तेat the end of the night
रात्रि-अन्ते:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरात्रि-अन्त
FormMasculine, Locative, Singular
भवेत्should be / should happen
भवेत्:
TypeVerb
Rootभू
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
कार्य-अर्थ-निर्णयःdecision regarding the purpose of tasks
कार्य-अर्थ-निर्णयः:
Karta
TypeNoun
Rootकार्य-अर्थ-निर्णय
FormMasculine, Nominative, Singular
मध्य-रात्रेat midnight
मध्य-रात्रे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमध्य-रात्रि
FormFeminine, Locative, Singular
विहारःgoing about, inspection-walk
विहारः:
Karta
TypeNoun
Rootविहार
FormMasculine, Nominative, Singular
तेof you / your
ते:
Sampradana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormGenitive, Singular
मध्य-अह्नेat midday
मध्य-अह्ने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमध्य-अहन्
FormMasculine/Neuter (usage as time-locative), Locative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
सदाalways
सदा:
TypeIndeclinable
Rootसदा
भवेत्should be
भवेत्:
TypeVerb
Rootभू
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes