Shloka 24
Śakuntalā’s Satya-Discourse and the Recognition of Bharata (शकुन्तला–सत्योपदेशः; भरतप्रतिग्रहः)
चचार स विनिष्नन् वै स्वैरचारान् वनद्विपान् । राज्ञा चाद्भुतवीर्येण योधेश्व समरप्रियै:,असीम पराक्रमवाले राजा गदा घुमानेकी कलामें अत्यन्त प्रवीण थे। अतः वे तोमर, तलवार, गदा तथा मुसलोंकी मारसे स्वेच्छापूर्वक विचरनेवाले जंगली हाथियोंका वध करते हुए वहाँ सब ओर विचरने लगे। अदभुत पराक्रमी नरेश और उनके युद्ध-प्रेमी सैनिकोंने उस विशाल वनका कोना-कोना छान डाला। अतः सिंह और बाघ उस वनको छोड़कर भाग गये। पशुओंके कितने ही झुंड, जिनके यूथपति मारे गये थे, व्यग्र होकर भागे जा रहे थे और कितने ही यूथ इधर-उधर आर्तनाद करते थे। वे प्याससे पीड़ित हो सूखी नदियोंमें जाकर जब जल नहीं पाते, तब निराशासे अत्यन्त खिन्न हो दौड़नेके परिश्रमसे क्लान्तचित्त होनेके कारण मूर्च्छित होकर गिर पड़ते थे। भूख, प्यास और थकावटसे चूर-चूर हो बहुत-से पशु धरतीपर गिर पड़े
cacāra sa viniṣṇan vai svairacārān vanadvipān | rājñā cādbhutavīryeṇa yodheṣv samarapriyaiḥ ||
وَیشَمپایَن نے کہا—وہ بادشاہ وہاں بے لگام پھرنے والے جنگلی ہاتھیوں کو گرا کر مارتا ہوا ہر سمت گھومتا رہا۔ حیرت انگیز قوت و شجاعت والے اس راجہ نے جنگ پسند سپاہیوں کے ساتھ اس عظیم جنگل کو چاروں طرف سے چھان مارا؛ شاہی طاقت کی اس زیادتی نے جنگل کو جانداروں کے لیے خوف کا میدان بنا دیا۔
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds royal and martial power as a force that can dominate nature; ethically, it invites reflection on restraint (dama) and the limits of kṣatriya vigor when it becomes destructive rather than protective.
A powerful king, accompanied by warriors who delight in battle, moves through a vast forest and kills wild elephants that roam freely, indicating an aggressive sweep through the woodland.