Previous Verse
Next Verse

Shloka 10

Śakuntalā’s Satya-Discourse and the Recognition of Bharata (शकुन्तला–सत्योपदेशः; भरतप्रतिग्रहः)

पश्यन्तः स्त्रीगणास्तत्र वज्रपाणिं सम मेनिरे । अयं स पुरुषव्यात्रो रणे वसुपराक्रम:

paśyantaḥ strīgaṇās tatra vajrapāṇiṃ sama menire | ayaṃ sa puruṣavyāghro raṇe vasuparākramaḥ ||

وہاں دیکھتے دیکھتے عورتوں کے گروہ نے اُسے وجرپانی (اندر) کے مانند جانا—“یہی وہ مردوں کا ببر شیر ہے؛ رَن میں اس کی دلیری وَسُوؤں کے پرَاکرم کے برابر، ناقابلِ مقابلہ ہے۔”

पश्यन्तःseeing
पश्यन्तः:
Karta
TypeVerb
Rootपश्यत् (√पश्)
Formवर्तमान (शतृ), पुं, प्रथमा, बहुवचन
स्त्रीगणाःgroups of women
स्त्रीगणाः:
Karta
TypeNoun
Rootस्त्रीगण
Formपुं, प्रथमा, बहुवचन
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
वज्रपाणिम्Vajrapāṇi (Indra; 'he whose hand holds the thunderbolt')
वज्रपाणिम्:
Karma
TypeNoun
Rootवज्रपाणि
Formपुं, द्वितीया, एकवचन
सम्indeed / altogether (intensifier)
सम्:
TypeIndeclinable
Rootसम्
मेनिरेthey thought / considered
मेनिरे:
TypeVerb
Root√मन्
Formलिट् (परोक्शभूत/परफेक्ट), आत्मनेपद, प्रथम, बहुवचन
अयम्this (man)
अयम्:
Karta
TypePronoun
Rootइदम्
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
पुरुषव्याघ्रःtiger among men / best of men
पुरुषव्याघ्रः:
Karta
TypeNoun
Rootपुरुषव्याघ्र
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
रणेin battle
रणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरण
Formपुं, सप्तमी, एकवचन
वसुपराक्रमःone whose prowess is like that of the Vasus / having Vasu-like valor
वसुपराक्रमः:
Karta
TypeNoun
Rootवसुपराक्रम
Formपुं, प्रथमा, एकवचन

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
S
strīgaṇa (womenfolk)
V
Vajrapāṇi (Indra)
V
Vasus

Educational Q&A

The verse highlights how heroic reputation is formed through public perception: valor in battle is praised as an ideal, and extraordinary human strength is measured against divine archetypes (Indra, the Vasus), reinforcing the epic’s cultural ethic of kṣātra-tejas (martial excellence).

Women onlookers observe a renowned warrior and, struck by his appearance and prowess, liken him to Indra (Vajrapāṇi) and acclaim him as a ‘tiger among men’ whose battlefield might matches that of the Vasus.