Previous Verse
Next Verse

Shloka 32

आदि पर्व, अध्याय 67 — गान्धर्वविवाह-समयः

Duḥṣanta–Śakuntalā: Gandharva Marriage and Succession Condition

चन्द्रवर्मेति विख्यात: काम्बोजानां नराधिप: । अर्क इत्यभिविख्यातो यस्तु दानवपुड्रव:

candravarmeti vikhyātaḥ kāmbojānāṃ narādhipaḥ | arka ityabhivikhyāto yastu dānavapuṅgavaḥ ||

وَیشَمپایَن نے کہا— کامبوجوں میں ‘چندروَرمَن’ کے نام سے مشہور ایک بادشاہ پیدا ہوا۔ اور ‘اَرک’ کے نام سے معروف—دانَووں میں سرفہرست—وہ یہاں انسانوں میں ایک برتر راجَرشی کے روپ میں پیدا ہوا۔ اس حصے میں روایت اشارہ کرتی ہے کہ زمینی اقتدار محض انسانی اسباب سے نہیں چلتا؛ قدیم اور کبھی تاریک قوتیں بھی تخت پر آ کر نزاع کے بیج بو دیتی ہیں۔

चन्द्रवर्माChandravarmā (proper name)
चन्द्रवर्मा:
Karta
TypeNoun
Rootचन्द्रवर्मन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
इतिthus (quotative)
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
विख्यातःrenowned, famous
विख्यातः:
TypeAdjective
Rootवि-ख्यात (कृदन्त; √ख्यै)
FormMasculine, Nominative, Singular
काम्बोजानाम्of the Kāmbojas
काम्बोजानाम्:
TypeNoun
Rootकाम्बोज (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Plural
नराधिपःking, lord of men
नराधिपः:
Karta
TypeNoun
Rootनराधिप (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
अर्कःArka (proper name)
अर्कः:
Karta
TypeNoun
Rootअर्क (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
इतिthus (quotative)
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
अभिविख्यातःwell-renowned
अभिविख्यातः:
TypeAdjective
Rootअभि-वि-ख्यात (कृदन्त; √ख्यै)
FormMasculine, Nominative, Singular
यःwho
यः:
Karta
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
दानवपुङ्गवःchief/bull among Dānavas
दानवपुङ्गवः:
Karta
TypeNoun
Rootदानवपुङ्गव (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
C
Candravarman
A
Arka
K
Kāmboja (people/kingdom)
D
Dānava (class of beings)

Educational Q&A

The passage suggests that political history in the epic is not merely human: rulers may embody Asuric or Dānavic forces. This frames ethical vigilance—power and fame do not guarantee dharmic character—and prepares the reader to see later conflicts as driven by deep-seated cosmic tendencies.

Vaiśampāyana continues a genealogical account describing how certain powerful non-human beings (Asuras/Dānavas) take birth on earth as kings. In this verse he identifies Candravarman as a famed Kāmboja ruler and mentions Arka as a celebrated Dānava who becomes a foremost figure among human kings.