Shloka 15
धृतराष्ट्र–दुर्योधन संवादः
Vāraṇāvata-vivāsana-nīti: Dhṛtarāṣṭra and Duryodhana’s Policy Dialogue
कश्चित् सेनाचरो5रण्ये मिथुनं तदपश्यत । धनुश्व सशरं दृष्टवा तथा कृष्णाजिनानि च,तदनन्तर गौतमनन्दन शरद्वानके उसी वीर्यसे एक पुत्र और एक कन्याकी उत्पत्ति हुई। उस दिन दैवेच्छासे राजा शन्तनु वनमें शिकार खेलने आये थे। उनके किसी सैनिकने वनमें उन युगल संतानोंको देखा। वहाँ बाणसहित धनुष और काला मृगचर्म देखकर उसने यह जान लिया कि “ये दोनों किसी धरनुर्वेदके पारंगत विद्वान ब्राह्मणकी संतानें हैं” ऐसा निश्चय होनेपर उसने राजाको वे दोनों बालक और बाणसहित धनुष दिखाया। राजा उन्हें देखते ही कृपाके वशीभूत हो गये और उन दोनोंको साथ ले अपने घर आ गये। वे किसीके पूछनेपर यही परिचय देते थे कि “ये दोनों मेरी ही संतानें हैं"
vaiśampāyana uvāca | kaścit senācaraḥ araṇye mithunaṃ tad apaśyat | dhanuḥ ca saśaraṃ dṛṣṭvā tathā kṛṣṇājināni ca |
ویشَمپاین نے کہا— جنگل میں گشت کرتے ہوئے بادشاہ کے ایک سپاہی نے دو بچوں کی جوڑی دیکھی۔ وہاں تیروں سمیت کمان اور سیاہ ہرن کی کھالیں دیکھ کر اس نے یہ طے کیا کہ یہ دونوں تیراندازی کے علم میں ماہر کسی برہمن کی اولاد ہیں۔ پھر وہ ان دونوں بچوں کو کمان و تیر سمیت راجا شنتنو کے حضور لے گیا۔ راجا انہیں دیکھتے ہی رحم دل ہو گیا اور انہیں اپنے ساتھ لے کر محل میں آ گیا۔ کوئی پوچھتا تو وہ بس یہی کہتا— “یہ دونوں میرے ہی بچے ہیں۔”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights royal dharma expressed as compassion and protection: a king is expected to shelter the vulnerable. It also shows how external signs (bow, arrows, kṛṣṇājina) indicate a disciplined lineage and learning, prompting responsible action rather than exploitation.
A soldier discovers two children in the forest and, noticing a bow, arrows, and black antelope-skins, infers they are born of a Brahmin skilled in archery. He brings them to King Śantanu, who is moved by pity and takes them home, presenting them publicly as his own children.