Shloka 18
Droṇa–Drupada Saṃvāda and Droṇa’s Reception at the Kuru Court (द्रोण-द्रुपद-संवादः; कुरुनगरप्रवेशः)
अधर्मेण न नो धर्म: संयुज्यति कथंचन । लोकक्षायं वरारोहे धर्मोडयमिति मन्यते,(इस प्रकार करनेपर) हमारा धर्म कभी किसी तरह अधर्मसे संयुक्त नहीं हो सकता। वरारोहे! लोक भी उनको साक्षात् धर्मका स्वरूप मानता है। धर्मसे उत्पन्न होनेवाला पुत्र कुरुवंशियोंमें सबसे अधिक धर्मात्मा होगा--इसमें संशय नहीं है। धर्मके द्वारा दिया हुआ जो पुत्र होगा, उसका मन अधर्ममें नहीं लगेगा। अतः शुचिस्मिते! तुम मन और इन्द्रियोंको संयममें रखकर धर्मको भी सामने रखते हुए उपचार (पूजा) और अभिचार (प्रयोगविधि)-के द्वारा धर्मदेवताका आवाहन करो
adharmeṇa na no dharmaḥ saṁyujyati kathaṁcana | lokakṣāyaṁ varārohe dharmo ’yam iti manyate |
وَیشَمپایَن نے کہا— “اَدھرم کے ذریعے ہمارا دھرم کسی طرح بھی اَدھرم کے ساتھ نہیں جڑتا۔ اے خوش اندام بانو! دنیا بھی اسے ساکشات دھرم مانتی ہے—وہ دھرم جو سماج کو تباہی سے بچاتا ہے۔ دھرم سے پیدا ہونے والا بیٹا کُروؤں میں سب سے بڑھ کر دھرماتما ہوگا؛ اس میں کوئی شک نہیں۔ دھرم کے عطا کردہ بیٹے کا دل اَدھرم میں لذت نہ پائے گا۔ پس اے پاکیزہ مسکراہٹ والی! اپنے من اور حواس کو قابو میں رکھو، دھرم کو پیشِ نظر رکھو، اور مناسب پوجا اور مقررہ رسم و طریق کے مطابق دھرم دیوتا کا آہوان کرو۔”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Dharma must not be pursued through unrighteous means; true dharma safeguards society (lokakṣāya). Ethical ends require ethical means, supported by self-restraint and proper ritual discipline.
In the context of seeking a righteous heir, the speaker emphasizes that their course is not adharma: the world recognizes it as dharma that protects social order, and urges the woman addressed to practice restraint and ritually invoke the deity Dharma to obtain a virtuous son.