Shloka 16
Droṇa–Drupada Saṃvāda and Droṇa’s Reception at the Kuru Court (द्रोण-द्रुपद-संवादः; कुरुनगरप्रवेशः)
(यां मे विद्यां महाराज अददात् स महायशा: । तयाहूत:ः सुर: पुत्र प्रदास्यति सुरोपमम् । अनपत्यकृतं यस्ते शोकं हि व्यपनेष्यति ।। अपत्यकाम एवं स्यान्ममापत्यं भवेदिति ।) “महाराज! उन महायशस्वी महर्षिने जो विद्या मुझे दी थी, उसके द्वारा आवाहन करनेपर कोई भी देवता आकर देवोपम पुत्र प्रदान करेगा, जो आपके संतानहीनताजनित शोकको दूर कर देगा; इस प्रकार मुझे संतान प्राप्त होगी और आपकी पुत्रकामना सफल हो जायगी। आवाहयामि कं देवं ब्रूहि सत्यवतां वर । त्वत्तोड्नुज्ञाप्रतीक्षां मां विद्धास्मिन् कर्मणि स्थिताम्,'सत्यवानोंमें श्रेष्ठ नरेश! बताइये, मैं किस देवताका आवाहन करूँ। आप समझ लें, मैं (आपके संतोषार्थ) इस कार्यके लिये तैयार हूँ। केवल आपसे आज्ञा मिलनेकी प्रतीक्षामें हूँ"
vaiśampāyana uvāca |
yāṃ me vidyāṃ mahārāja adadāt sa mahāyaśāḥ |
tayāhūtaḥ suraḥ putraṃ pradāsyati suropamam |
anapatyakṛtaṃ yas te śokaṃ hi vyapaneṣyati ||
apatya-kāma evaṃ syān mamāpatyaṃ bhaved iti |
āvāhayāmi kaṃ devaṃ brūhi satyavatāṃ vara |
tvatto 'nujñā-pratīkṣāṃ māṃ viddhāsmin karmaṇi sthitām ||
وَیشَمپایَن نے کہا— “اے مہاراج! اُس نہایت نامور مہارشی نے مجھے جو مقدّس علمِ استحضار عطا کیا تھا، اُس کے ذریعے پکارنے پر کوئی دیوتا خود آ کر دیوتا کے مانند ایک بیٹا بخشے گا، جو بے اولادی کے سبب تمہارے دل کا غم دور کر دے گا۔ یوں مجھے اولاد ملے گی اور تمہاری پُتر-کامنہ پوری ہوگی۔ اے سچّوں میں برتر راجا! بتاؤ، میں کس دیوتا کا آہوان کروں؟ جان لو کہ میں اس کرم کے لیے آمادہ ہوں؛ بس تمہاری اجازت کی منتظر ہوں۔”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage frames sacred power as ethically bounded: even when one possesses mantra-knowledge, action proceeds through rightful consent and responsibility. It also presents progeny not merely as personal desire but as a royal and familial duty, with grief addressed through dharmic means.
The speaker reports that a powerful sage taught a mantra-vidyā by which a deity can be invoked to grant a godlike son. The narrator (or the woman speaking within the report) asks the king to specify which god to summon and states readiness to perform the rite, awaiting only his permission.