Shloka 24

Droṇotpattiḥ and Dhanurveda-Prāpti

Origin of Droṇa and Acquisition of Martial Science

Devanagari script

पृष्ठतो$नुगमिष्यामि समेषु विषमेषु च । त्वामहं नरशार्दूल गच्छन्तमनिवर्तितुम्‌,नरश्रेष्ठ आप जहाँ कभी न लौटनेके लिये गये हैं, वहाँका मार्ग समतल हो या विषम, मैं आपके पीछे-पीछे अवश्य चली चलूँगी

Transliteration

pṛṣṭhato'nugamiṣyāmi sameṣu viṣameṣu ca | tvām ahaṃ naraśārdūla gacchantam anivartitum ||

Translation

راستہ ہموار ہو یا ناہموار—اے مردوں کے شیردل! آپ جہاں کبھی نہ لوٹنے کے لیے جا رہے ہیں، میں آپ کے پیچھے پیچھے ضرور چلوں گی۔

Word by Word

• पृष्ठतः: from behind, behind
• पृष्ठतः: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: पृष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (तसिल्-प्रत्ययान्त)

• अनुगमिष्यामि: I will follow
• अनुगमिष्यामि: Karta
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) उपसर्ग: अनु
• Form: लृट् (भविष्यत्काल), उत्तमपुरुष, एकवचन

• समेषु: on level (places/paths)
• समेषु: Adhikarana
• Type: Adjective
• Root: सम (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुं, सप्तमी, बहुवचन

• विषमेषु: on uneven (places/paths)
• विषमेषु: Adhikarana
• Type: Adjective
• Root: विषम (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुं, सप्तमी, बहुवचन

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च
• Form: अव्यय

• त्वाम्: you
• त्वाम्: Karma
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन

• अहम्: I
• अहम्: Karta
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन

• नरशार्दूल: O tiger among men
• Type: Noun
• Root: नरशार्दूल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• गच्छन्तम्: going, as you go
• गच्छन्तम्: Karma
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त, पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अनिवर्तितुम्: not to return/turn back
• अनिवर्तितुम्: Karma
• Type: Verb
• Root: वृत्/वर्त् (धातु) उपसर्ग: नि, नञ्-पूर्वक: अ- (निवर्तितुम् = to turn back; अनिवर्तितुम् = not to turn back)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (इन्फिनिटिव), नञर्थक-निषेध

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana

Educational Q&A

What is the core teaching?

Steadfast loyalty and moral resolve: the speaker vows to accompany the addressed hero through ease and hardship alike, emphasizing commitment that does not retreat when circumstances become difficult.

What is happening in the narrative?

A vow of following is declared: the speaker states that they will go behind the addressed ‘tiger among men’ on whatever path he takes—smooth or rough—insisting on accompanying him as he proceeds without turning back.