Previous Verse
Next Verse

Shloka 26

Prākṛta-pralaya, Pratisarga Doctrine, and the Ishvara-Samanvaya of Yoga and Devotion

इत्येष भगवान् रुद्रः संहारं कुरुते वशी / स्थापिका मोहनी शक्तिर्नारायण इति श्रुतिः

ityeṣa bhagavān rudraḥ saṃhāraṃ kurute vaśī / sthāpikā mohanī śaktirnārāyaṇa iti śrutiḥ

یوں قادرِ مطلق بھگوان رُدر سنہار کرتا ہے؛ مگر جو قائم رکھنے والی اور موہ میں ڈالنے والی شکتی ہے، شروتی اسے ‘نارائن’ کہتی ہے۔

इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय, उद्धरणचिह्न (quotative)
एषःthis (one)
एषः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
भगवान्the Blessed Lord
भगवान्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
रुद्रःRudra
रुद्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अपपोजिशन/सम्बोधन-समाना (in apposition to भगवान्)
संहारम्dissolution
संहारम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसंहार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
कुरुतेdoes, performs
कुरुते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
वशीthe controller
वशी:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवशिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
स्थापिकाestablishing, sustaining
स्थापिका:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootस्थापिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (शक्तिः qualifies)
मोहनीdeluding
मोहनी:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमोहनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
शक्तिःpower
शक्तिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
नारायणःNārāyaṇa
नारायणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनारायण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय, उद्धरणचिह्न (quotative)
श्रुतिःscriptural statement
श्रुतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootश्रुति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Lord Kurma (Vishnu) instructing the sages/Indradyumna-context on the unity of divine functions

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

R
Rudra (Shiva)
N
Narayana (Vishnu)
S
Shakti
S
Shruti (Veda)

FAQs

It implies a single supreme governance expressed through distinct cosmic functions: Rudra as the power of dissolution and Nārāyaṇa as the Veda-attested foundational power that establishes and, through māyā-like śakti, veils—pointing to one Reality operating via śakti.

The verse supports the Kurma Purana’s yogic discernment (viveka): the practitioner recognizes mohanī-śakti (delusive power) as a cosmic principle and turns inward through śiva-bhakti/īśvara-dhyāna to transcend its veiling effects—aligned with Pāśupata-oriented renunciation of भ्रम (delusion).

It presents complementary, non-competitive roles: Rudra executes saṃhāra, while Nārāyaṇa is affirmed by Śruti as the establishing, māyā-bearing śakti—teaching functional unity within a single divine order.