Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

Naimiṣa-kṣetra-prādurbhāva and Jāpyeśvara-māhātmya — Nandī’s Birth, Japa, and Consecration

अत्र देवो महादेवो रुद्राण्या किल विश्वकृत् / रमते ऽध्यापि भगवान् प्रमथैः परिवारितः

atra devo mahādevo rudrāṇyā kila viśvakṛt / ramate 'dhyāpi bhagavān pramathaiḥ parivāritaḥ

یہیں عالم کے خالق دیو مہادیو رُدرانی کے ساتھ یقیناً مسرور رہتے ہیں؛ بھگوان آج بھی پرمَتھ گنوں سے گھِرے ہوئے جلوہ فرما ہیں۔

अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय, देशवाचक
देवःthe god
देवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
महादेवःMahādeva
महादेवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहा + देव (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयसमास (“great god”), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; देवः इत्यस्य विशेषण/अप्पोजिशन
रुद्राण्याwith Rudrāṇī (Pārvatī)
रुद्राण्या:
Karana/Sahakari (करण/सहकारी)
TypeNoun
Rootरुद्राणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन
किलindeed/it is said
किल:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootकिल (अव्यय)
Formनिपात (particle; hearsay/emphasis)
विश्वकृत्creator of the universe
विश्वकृत्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविश्व + कृत् (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास (“maker of the universe”), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; देवः/महादेवः इत्यस्य विशेषणम्
रमतेsports/delights
रमते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootरम् (धातु)
Formलट्-लकार (present), आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन
अद्यापिeven today, still
अद्यापि:
Kala-adhikarana (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअद्य + अपि (अव्यय)
Formअव्ययसमूह (adverb: “even today/still now”)
भगवान्the Lord
भगवान्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रमथैःby/with the Pramathas (attendants)
प्रमथैः:
Karana/Sahakari (करण/सहकारी)
TypeNoun
Rootप्रमथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन
परिवारितःsurrounded
परिवारितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootपरि + वृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP, क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भगवान् इत्यस्य विशेषणम्

Narrator (Purāṇic discourse; typically Sūta relating to sages in the Kurma Purana frame)

Primary Rasa: shringara

Secondary Rasa: adbhuta

M
Mahadeva (Shiva)
R
Rudrani (Parvati)
P
Pramathas

FAQs

By portraying Mahādeva as viśvakṛt (“world-maker”) who nevertheless “abides and delights” here, the verse points to a transcendent Lord who is immanent in sacred space—suggesting the Supreme is both beyond creation and present within it.

No specific technique is prescribed in this verse; instead it establishes a tirtha-focused contemplative frame: meditation and worship become potent when performed in a place sanctified by the Lord’s abiding presence (Śiva with Rudrāṇī, attended by gaṇas).

While Śiva is explicitly praised here, the Kurma Purana’s broader theology treats such praise as compatible with a unified Īśvara-tattva; honoring Śiva in a tirtha context aligns with the Purana’s Shaiva–Vaishnava synthesis rather than sectarian opposition.