Shloka 47

Narmadā–Tīrtha-Māhātmya: Sequence of Sacred Fords and Their Fruits

Devanagari script

सोमग्रहे तु राजेन्द्र पापक्षयकरं भवेत् / त्रैलोक्यविश्रुतं राजन् सोमतीर्थं महाफलम्

Transliteration

somagrahe tu rājendra pāpakṣayakaraṃ bhavet / trailokyaviśrutaṃ rājan somatīrthaṃ mahāphalam

Translation

اے راجندر! سوم گرہن کے وقت یہ گناہوں کے زوال کا سبب بنتا ہے۔ اے بادشاہ! تینوں لوکوں میں مشہور سوم تیرتھ عظیم پھل عطا کرتا ہے۔

Word by Word

• सोमग्रहे: at the lunar eclipse
• सोमग्रहे: अधिकरण (अधिकरणम्)
• Type: Noun
• Root: सोमग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (सोमस्य ग्रहः)

• तु: but/indeed
• तु: सम्बन्ध/निपात (अव्यय-प्रयोग)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle), विरोध/विशेषार्थक

• राजेन्द्र: O king of kings
• राजेन्द्र: सम्बोधन (सम्बोधनम्)
• Type: Noun
• Root: राजेन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; समासः कर्मधारयः (राजा इन्द्रः)

• पापक्षयकरम्: causing destruction of sins
• पापक्षयकरम्: कर्तृपूरक/विशेषण (विधेय-विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: पाप + क्षय + कर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (पापस्य क्षयः तं करोति)

• भवेत्: would be / becomes
• भवेत्: क्रिया (आख्यात)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative/विधिलिङ्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्

• त्रैलोक्यविश्रुतम्: renowned in the three worlds
• त्रैलोक्यविश्रुतम्: विशेषण (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: त्रैलोक्य + विश्रुत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः सप्तमी/षष्ठी-तत्पुरुषः (त्रैलोक्ये विश्रुतम् = renowned in the three worlds)

• राजन्: O king
• राजन्: सम्बोधन (सम्बोधनम्)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन

• सोमतीर्थम्: the Soma-tirtha (holy ford)
• सोमतीर्थम्: कर्ता (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सोम + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (सोमस्य तीर्थम्)

• महाफलम्: greatly fruitful
• महाफलम्: विशेषण (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: महा + फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः कर्मधारयः (महत् फलम्)

Speaker

A sage/narrator addressing a king (rājendra/rājan) within the Kurma Purana’s tirtha-mahatmya style discourse

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Somagraha
• Somatirtha
• Trailokya

More Details (4 sections)

FAQs

How does this verse explain the nature of the Supreme Self (Atman)?

Indirectly: it emphasizes purification (pāpa-kṣaya) through sacred time and place; in the Kurma Purana’s dharmic frame, such cleansing supports inner fitness for realizing the Self, even though Atman is not explicitly defined here.

What Yoga or Meditative practices are highlighted here?

The verse foregrounds purificatory discipline—observance during Soma-graha and pilgrimage to Somatīrtha—as a preparatory limb (śuddhi) that complements Yoga practice in the Kurma Purana’s broader soteriology.

How does this verse depict the relationship between Shiva and Vishnu?

Not directly; it reflects the Purana’s integrative dharma tone where tīrtha, vrata, and purification are shared sacral technologies across Shaiva-Vaishnava practice, supporting the text’s wider synthesis.