Shloka 48

Devanagari script

यस्तु चान्द्रायणं कुर्यात् तत्र तीर्थे समाहितः / सर्वपापविशुद्धात्मा सोमलोकं स गच्छति

Transliteration

yastu cāndrāyaṇaṃ kuryāt tatra tīrthe samāhitaḥ / sarvapāpaviśuddhātmā somalokaṃ sa gacchati

Translation

جو وہاں اس تیرتھ پر یکسو ہو کر چاندْرایَن ورت کرتا ہے، وہ تمام گناہوں سے پاک باطن ہو کر سوم لوک کو پہنچتا ہے۔

Word by Word

• यः: who (he who)
• यः: कर्ता (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम (relative pronoun)

• तु: indeed
• तु: सम्बन्ध/निपात (अव्यय-प्रयोग)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle)

• चान्द्रायणम्: the Cāndrāyaṇa vow
• चान्द्रायणम्: कर्म (कर्म)
• Type: Noun
• Root: चान्द्रायण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; व्रतनाम

• कुर्यात्: should perform
• कुर्यात्: क्रिया (आख्यात)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative/विधिलिङ्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्

• तत्र: there
• तत्र: अधिकरण (अधिकरणम्)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (adverb of place)

• तीर्थे: at the holy place
• तीर्थे: अधिकरण (अधिकरणम्)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• समाहितः: composed, concentrated
• समाहितः: कर्तृविशेषण (कर्ता-विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: सम्-आ-धा (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अर्थः ‘एकाग्र/समाधिस्थ’

• सर्वपापविशुद्धात्मा: one whose soul is purified of all sins
• सर्वपापविशुद्धात्मा: कर्ता (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व + पाप + विशुद्ध + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः बहुव्रीहिः (यस्य आत्मा सर्वपापैः विशुद्धः)

• सोमलोकम्: the world of Soma
• सोमलोकम्: कर्म (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सोम + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (सोमस्य लोकः)

• सः: he
• सः: कर्ता (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; निर्देशवाचक सर्वनाम (demonstrative pronoun)

• गच्छति: goes
• गच्छति: क्रिया (आख्यात)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लट् (Present/लट्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्

Speaker

Sūta (narrating the Kurma Purana’s tirtha-mahatmya to the assembled sages, conveying the teaching tradition attributed to Lord Kūrma)

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Soma
• Cāndrāyaṇa
• Tīrtha

More Details (4 sections)

FAQs

How does this verse explain the nature of the Supreme Self (Atman)?

It frames spiritual progress through purification: when the mind is samāhita (collected) and the ātmā is cleansed of pāpa by disciplined vow at a tīrtha, the person becomes fit for higher attainments—here expressed as reaching Soma-loka.

What Yoga or Meditative practices are highlighted here?

The key yogic element is samāhitaḥ—mental concentration and steadiness—joined with vrata-discipline (Cāndrāyaṇa). The Kurma Purana repeatedly links external observance (vrata, tīrtha) with inner restraint as a prerequisite for higher yogic realization.

How does this verse depict the relationship between Shiva and Vishnu?

While not naming Śiva or Viṣṇu directly, it reflects the Purana’s synthesis: dharma-based purification (vrata at tīrtha, mental collectedness) is presented as a shared soteriological method across Shaiva-Vaishnava frameworks, where inner purity is the common gateway to higher worlds and liberation-teachings.