Previous Verse
Next Verse

Shloka 62

Kapālamocana: The Cutting of Brahmā’s Fifth Head, Śiva’s Kāpālika Vow, and Purification in Vārāṇasī

एष ब्रह्मास्य जगतः संपूज्यः प्रथमः सुतः / आत्मनो रक्षणीयस्ते गुरुर्ज्येष्ठः पिता तव

eṣa brahmāsya jagataḥ saṃpūjyaḥ prathamaḥ sutaḥ / ātmano rakṣaṇīyaste gururjyeṣṭhaḥ pitā tava

یہ اس کائنات کے برہما ہیں—پہلے جنمے ہوئے پُتر، پوری طرح پوجنیہ۔ تم انہیں اپنی ہی جان کی طرح محفوظ رکھو؛ وہ تمہارے گرو، بزرگ اور پتا ہیں۔

एषःthis (one)
एषः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम (this)
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन्/ब्रह्मा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अस्यof this/of him
अस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, एकवचन; सर्वनाम (of this/of him)
जगतःof the world
जगतः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन (genitive singular of जगत्)
संपूज्यःworthy to be worshipped
संपूज्यः:
Vidheyavisheshana (विधेय-विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम् + पूज् (धातु)
Formतव्यत्/यत्-प्रत्ययान्त (gerundive: to be worshipped), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रथमःfirst
प्रथमः:
Vidheyavisheshana (विधेय-विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
सुतःson
सुतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
आत्मनःof yourself
आत्मनः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन (genitive: of oneself/of you)
रक्षणीयःto be protected
रक्षणीयः:
Vidheyavisheshana (विधेय-विशेषण)
TypeAdjective
Rootरक्ष् (धातु)
Formअनीयर्-प्रत्ययान्त (gerundive: to be protected), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तेby you/for you
ते:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/चतुर्थी, एकवचन; अत्र षष्ठी (your) अथवा दत्तिव (for you) सन्दर्भानुसार; ‘रक्षणीयः ते’ = by you/for you
गुरुःteacher
गुरुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ज्येष्ठःeldest/senior
ज्येष्ठः:
Vidheyavisheshana (विधेय-विशेषण)
TypeAdjective
Rootज्येष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
पिताfather
पिता:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (irregular stem पितृ)
तवyour
तव:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, एकवचन; सर्वनाम (of you)

Lord Kurma (Vishnu) instructing Indradyumna (contextual dharma-upadeśa)

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: vira

B
Brahma

FAQs

By saying “protect him as your very self,” the verse uses ātma-upamā (self-likeness) to teach that reverence and protection of the cosmic elder (Brahmā) is an extension of self-discipline and dharmic self-guarding, aligning personal conduct with the cosmic order.

No specific technique is named; the verse foregrounds yogic ethics (yama-like restraint and devotion): honoring guru/elders and safeguarding the sacred order. In the Kurma Purana’s wider teaching, such reverence supports inner purification required for higher yoga, including Pāśupata-oriented discipline.

Indirectly, it reflects the Purana’s synthesis: Vishnu (as Kurma) upholds cosmic hierarchy and dharma by exalting Brahmā as universally venerable, a pattern consistent with the text’s broader non-sectarian framework where divine functions are harmonized rather than opposed.