Kurma Purana — Uttara Bhaga, Shloka 19

Brahmacārin-Dharma: Guru-Sevā, Daily Vedic Study, Gāyatrī-Japa, and Anadhyāya Regulations

Devanagari script

कृतं च लवणं सर्वं वर्ज्यं पर्युषितं च यत् / अनृत्यदर्शो सततं भवेद् गीतादिनिः स्पृहः

Transliteration

kṛtaṃ ca lavaṇaṃ sarvaṃ varjyaṃ paryuṣitaṃ ca yat / anṛtyadarśo satataṃ bhaved gītādiniḥ spṛhaḥ

Translation

ہر طرح کی تیار شدہ نمکین غذا اور جو کچھ باسی ہو چکا ہو، اسے ترک کرے۔ رقص دیکھنے سے ہمیشہ پرہیز کرے اور گیت وغیرہ کی خواہش سے بے نیاز رہے۔

Word by Word

• कृतम्: prepared/made (food)
• कृतम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: कृत (प्रातिपदिक; √कृ (धातु) क्त-प्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपात

• लवणम्: salt/salty food
• लवणम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: लवण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• सर्वम्: all
• सर्वम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्

• वर्ज्यम्: to be avoided
• वर्ज्यम्: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: वर्ज्य (प्रातिपदिक; √वृज्/√वर्ज् (धातु) यत्-प्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय-विशेषण (to be avoided)

• पर्युषितम्: stale/kept overnight
• पर्युषितम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पर्युषित (प्रातिपदिक; √वस् (धातु) + परि-उपसर्ग, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (stale/kept overnight)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपात

• यत्: whatever/that which
• यत्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम (that which)

• अनृत्यदर्शः: one who does not watch dancing
• अनृत्यदर्शः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अ-नृत्य-दर्श (प्रातिपदिक; √दृश् (धातु) + घञ्/अ)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नञ्-तत्पुरुषः (नृत्यं न पश्यति/नृत्यस्य अदर्शः)

• सततम्: always
• सततम्: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सतत (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण

• भवेत्: should be/become
• भवेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• गीत-आदि-निःस्पृहः: free from desire for singing etc.
• गीत-आदि-निःस्पृहः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: गीत + आदि + निःस्पृह (प्रातिपदिक; निः- + स्पृह)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (गीतादिषु निःस्पृहः)

Speaker

Traditional narration attributed to Lord Kurma (Vishnu) instructing dharma/ācāra in the Kurma Purana dialogue context

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bibhatsa

More Details (3 sections)

FAQs

How does this verse explain the nature of the Supreme Self (Atman)?

By prescribing restraint from sense-stimulating food and entertainment, the verse supports inwardness (pratyāhāra), making the mind fit to recognize the Atman beyond sensory craving.

What Yoga or Meditative practices are highlighted here?

It highlights practical self-restraint—food discipline and avoidance of distracting spectacles—as preparatory yoga (supporting yama/niyama and pratyāhāra) aligned with Kurma Purana’s ascetic-ethical training.

How does this verse depict the relationship between Shiva and Vishnu?

Indirectly: the discipline taught is shared across Shaiva and Vaishnava yogic ethics, reflecting the Kurma Purana’s synthesis where devotion and yogic restraint serve the same Supreme reality.