Previous Verse
Next Verse

Shloka 43

Commencement of the Upari-bhāga: The Sages Request Brahma-vidyā; Vyāsa Recalls the Badarikā Inquiry and Śiva–Viṣṇu Theophany

संदर्शनान्महेशस्य शङ्करस्याथ शूलिनः / कृतार्थं स्वयमात्मानं ज्ञातुमर्हथ तत्त्वतः

saṃdarśanānmaheśasya śaṅkarasyātha śūlinaḥ / kṛtārthaṃ svayamātmānaṃ jñātumarhatha tattvataḥ

مہیش—شنکر، شُول دھاری—کے محض دیدار سے تم کمالِ مراد کو پہنچتے ہو؛ پس تمہیں چاہیے کہ حقیقت کے ساتھ اپنے نفسِ حقیقی کو پہچانو۔

संदर्शनात्from (the) seeing
संदर्शनात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootसम् + दर्शन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th case, ablative), एकवचन; ‘from/through the sight’
महेशस्यof Maheśa
महेशस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootमहा + ईश (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय: महान् ईशः ‘great lord’; पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th case, genitive), एकवचन
शङ्करस्यof Śaṅkara
शङ्करस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootशङ्कर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (genitive), एकवचन
अथand/then
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय, अनुक्रम/समुच्चय (then/and)
शूलिनःof the trident-bearer
शूलिनः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootशूलिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (genitive), एकवचन; ‘of the trident-bearer’
कृतार्थम्fulfilled/successful
कृतार्थम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृतार्थ (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय/तत्पुरुष-निष्पन्न विशेषण: कृतः अर्थः यस्य (fulfilled in purpose); पुंलिङ्ग, द्वितीया (accusative), एकवचन; (agreeing with आत्मानम्)
स्वयम्by yourselves
स्वयम्:
Sambandha (सम्बन्ध/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय, आत्मार्थक (by oneself)
आत्मानम्the self
आत्मानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (accusative), एकवचन
ज्ञातुम्to know
ज्ञातुम्:
Prayojana (प्रयोजन/उद्देश्य)
TypeVerb
Rootज्ञा (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), ‘to know’
अर्हथyou ought (are worthy)
अर्हथ:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअर्ह् (धातु)
Formलट् (present), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd person), बहुवचन; ‘you are fit/you ought’
तत्त्वतःtruly
तत्त्वतः:
Sambandha (सम्बन्ध/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootतत्त्वतः (अव्यय)
Formअव्यय, तसिल्-प्रत्ययान्त (ablatival adverb), ‘in truth/according to reality’

Lord Kurma (Vishnu) instructing the sages (including Indradyumna’s context in the Ishvara Gita setting)

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

M
Mahesha
S
Shankara
S
Shulin
A
Atman

FAQs

It points from outer sacred vision (darśana of Mahēśa) to inner realization: true fulfillment is completed by knowing one’s own Ātman “tattvataḥ,” i.e., as it really is beyond mere appearance.

The verse emphasizes darśana and tattva-jñāna as a Pāśupata-oriented progression: reverent encounter with Śiva culminates in disciplined self-inquiry and realization of the Self, aligning devotion with yogic knowledge.

With Lord Kūrma teaching that Śiva’s darśana grants fulfillment and leads to Self-knowledge, the text frames Śiva-reverence as fully authoritative within a Vaiṣṇava narration—an explicit Shaiva–Vaiṣṇava synthesis typical of the Kurma Purana’s Ishvara Gita.