Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

Vārāṇasī (Avimukta) Māhātmya and the Catalogue of Guhya-Tīrthas

केदारतीर्थमुग्राख्यं कालञ्जरमनुत्तमम् / सारस्वतं प्रभासं च भद्रकर्णं ह्रदं शुभम्

kedāratīrthamugrākhyaṃ kālañjaramanuttamam / sārasvataṃ prabhāsaṃ ca bhadrakarṇaṃ hradaṃ śubham

کیدار تیرتھ جو ‘اُگْر’ کے نام سے مشہور ہے، بے مثال کالنجر، سارَسوت، پربھاس اور ‘بھدرکرن’ نام کی مبارک جھیل—یہ سب مقدّس تیرتھ ہیں۔

केदारतीर्थम्Kedāra-tīrtha (the Kedāra pilgrimage place)
केदारतीर्थम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकेदार-तीर्थ (प्रातिपदिक; केदार + तीर्थ)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; accusative singular neuter
उग्राख्यम्called ‘Ugra’
उग्राख्यम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootउग्र-आख्य (प्रातिपदिक; उग्र + आख्य)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; accusative singular neuter; विशेषण (qualifier)
कालञ्जरम्Kālañjara (tīrtha/place)
कालञ्जरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकालञ्जर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; accusative singular neuter
अनुत्तमम्unsurpassed, excellent
अनुत्तमम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअनुत्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; accusative singular neuter; विशेषण
सारस्वतम्Sārasvata (tīrtha)
सारस्वतम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसारस्वत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; accusative singular neuter
प्रभासम्Prabhāsa (tīrtha)
प्रभासम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्रभास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; accusative singular masculine
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-निपात (conjunction)
भद्रकर्णम्Bhadrakarṇa (tīrtha)
भद्रकर्णम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभद्र-कर्ण (प्रातिपदिक; भद्र + कर्ण)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; accusative singular neuter
ह्रदम्lake, pool
ह्रदम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootह्रद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; accusative singular masculine
शुभम्auspicious
शुभम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootशुभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; accusative singular masculine; विशेषण

Sūta (narrator) recounting the tirtha-listing within the Kurma Purana’s discourse to the sages

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

K
Kedāra Tīrtha
U
Ugra (name-epithet of the tīrtha)
K
Kālañjara
S
Sārasvata Tīrtha
P
Prabhāsa Tīrtha
B
Bhadrakarṇa Hrada

FAQs

Indirectly: by mapping sacred geography (tīrthas) as supports for purification, the verse implies that inner realization of the Self is approached through śuddhi (purity) gained by dharma-based acts like pilgrimage.

This verse itself lists tīrthas rather than techniques; in the Kurma Purana’s broader framework, tīrtha-sevā functions as an auxiliary discipline—supporting tapas, japa, and devotion—aligned with Pāśupata-leaning purification prior to deeper yoga.

By honoring pan-Indic tīrthas revered across Shaiva and Vaishnava traditions (e.g., Kedāra, Prabhāsa), the verse reflects the Purana’s integrative stance: sacred places are shared avenues to one supreme reality approached through multiple names and forms.