Next Verse

Kurma Purana — Purva Bhaga, Shloka 1

Ikṣvāku-vaṃśa (Genealogy) culminating in Rāma; Setu-liṅga Māhātmya; Continuation through Kuśa and Lava

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे एकोनविशो ऽध्यायः सूत उवाच त्रिधन्वा राजपुत्रस्तु धर्मेणापालयन्महीम् / तस्य पुत्रो ऽभवद् विद्वांस्त्रय्यारुण इति स्मृतः

iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāṃ pūrvavibhāge ekonaviśo 'dhyāyaḥ sūta uvāca tridhanvā rājaputrastu dharmeṇāpālayanmahīm / tasya putro 'bhavad vidvāṃstrayyāruṇa iti smṛtaḥ

یوں شری کورم پران کی شٹ ساہستری سنہتا کے پوروَ بھاگ میں انیسواں ادھیائے مکمل ہوا۔ سوت نے کہا—راجپتر تریدھنوا نے دھرم کے مطابق زمین کی پرورش و حکمرانی کی؛ اس کا بیٹا عالم تھا جو تریَیارُن کے نام سے معروف ہوا۔

इतिthus
इति:
Sambandha/Avyaya (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण/समाप्ति-निपात (quotative/end marker)
श्रीकूर्मपुराणेin the Śrī Kūrma Purāṇa
श्रीकूर्मपुराणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री-कूर्म-पुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समासः (श्रीयुक्तं कूर्मपुराणम्)
षट्साहस्त्र्याम्in the ‘six-thousand’ (section)
षट्साहस्त्र्याम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootषट्-साहस्त्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; द्विगु-समास (षट् सहस्राणि यस्याः)
संहितायाम्in the Saṃhitā
संहितायाम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसंहिता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
पूर्वविभागेin the earlier section
पूर्वविभागे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपूर्व-विभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-भाव (पूर्वः विभागः)
एकोनविशःnineteenth
एकोनविशः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक-ऊन-विश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; संख्यावाचक (19th)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सूतःSūta
सूतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
त्रिधन्वाTridhanvā
त्रिधन्वा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootत्रिधन्वन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम
राजपुत्रःthe king’s son/prince
राजपुत्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराज-पुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (राज्ञः पुत्रः)
तुindeed/but
तु:
Sambandha/Avyaya (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle; contrast/emphasis)
धर्मेणby righteousness/according to dharma
धर्मेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/करण), एकवचन
अपालयत्protected/ruled
अपालयत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootपा (धातु)
Formलङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; causative sense via prefix आ- (आ+पालयत्)
महीम्the earth
महीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमही (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम
पुत्रःson
पुत्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अभवत्was/became
अभवत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
विद्वान्learned/wise
विद्वान्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootविद्वस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्तवत्-प्रत्ययान्त (possessive participle) from विद् ‘to know’
त्रय्यारुणःTray(y)āruṇa (name)
त्रय्यारुणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootत्रय्य्-आरुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम; समासः (त्रय्याः आरुणः)
इतिthus
इति:
Sambandha/Avyaya (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इति-प्रयोग (quotative)
स्मृतःwas known/remembered
स्मृतः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formक्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि (is remembered/called)

Sūta

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: vira

S
Sūta
T
Tridhanvā
T
Trayyāruṇa
K
Kūrma Purāṇa
Ṣaṭsāhasrī Saṃhitā
P
Pūrvabhāga

FAQs

It does not directly teach ātman-doctrine; it frames a dharmic-historical setting where righteous rule (dharma) is presented as the foundation for higher spiritual pursuits later taught in the Purāṇa.

No explicit yoga practice is stated; the verse emphasizes rajadharma—governing by dharma—which in the Kurma Purāṇa functions as the ethical groundwork supportive of later yogic and Pāśupata-oriented teachings.

The verse is genealogical and does not mention Śiva or Viṣṇu directly; its contribution is indirect—establishing dharma as a shared purāṇic principle that underlies the text’s broader Śaiva-Vaiṣṇava synthesis.