Previous Verse
Next Verse

Kurma Purana — Purva Bhaga, Shloka 9

Dakṣa-yajña-bhaṅgaḥ — Dadhīci’s Teaching and the Destruction of Dakṣa’s Sacrifice

विहस्य दक्षं कुपितो वचः प्राह महामुनिः / शृण्वतां सर्वदेवानां सर्वज्ञानमयः स्वयम्

vihasya dakṣaṃ kupito vacaḥ prāha mahāmuniḥ / śṛṇvatāṃ sarvadevānāṃ sarvajñānamayaḥ svayam

پھر وہ مہامنی—مسکراتے ہوئے بھی غضبناک ہو کر—دکش سے کلام کرنے لگا؛ سب دیوتا سن رہے تھے۔ وہ خود سراسر علمِ کل کا پیکر تھا۔

विहस्यhaving laughed
विहस्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootवि-हस् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formक्त्वान्त/ल्यपन्त अव्यय (absolutive/gerund), पूर्वकाल (having done)
दक्षम्Dakṣa
दक्षम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
कुपितःangry
कुपितः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकुपित (प्रातिपदिक/कृदन्त-रूप)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (महामुनिः)
वचःwords/speech
वचः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
प्राहsaid
प्राह:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-आह्/अह् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
महामुनिःthe great sage
महामुनिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहामुनि (प्रातिपदिक: महा + मुनि)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः कर्मधारय (महान् मुनिः)
शृण्वताम्of (those) listening
शृण्वताम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु) + शृण्वत् (शतृ-कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त (present active participle), षष्ठी/सप्तमी-बहुवचन रूप; अत्र षष्ठी-बहुवचन (Genitive plural) — 'of those listening'
सर्वदेवानाम्of all the gods
सर्वदेवानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसर्वदेव (प्रातिपदिक: सर्व + देव)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन; समासः कर्मधारय (सर्वे देवाः)
सर्वज्ञानमयःfilled with all knowledge
सर्वज्ञानमयः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्वज्ञानमय (प्रातिपदिक: सर्व + ज्ञान + मय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (सर्वज्ञानस्य मयः = full of all knowledge); विशेषण (स्वयम्/महामुनिः)
स्वयम्himself
स्वयम्:
Emphasis (निपात)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय; आत्मार्थक (reflexive/emphatic)

Mahāmuniḥ (the great sage) addressing Dakṣa in the presence of the devas

Primary Rasa: raudra

Secondary Rasa: hasya

D
Daksha
D
Devas

FAQs

By calling the speaker “sarvajñānamayaḥ,” the verse points to a realized, knowledge-suffused consciousness—an archetype of awakened insight that Purāṇic theology often aligns with the Self’s illuminating power.

No specific technique is prescribed in this verse; it frames the authority of a seer whose speech arises from realized knowledge—an important prerequisite in Yoga-śāstra where right instruction (śravaṇa) and discernment are grounded in jñāna.

Indirectly: the Dakṣa-sacrifice setting commonly serves the Kurma Purana’s synthetic theology, where sectarian pride is corrected by higher knowledge—supporting a non-antagonistic, integrative Shaiva–Vaishnava vision.