Shloka 37
Indra’s Query on Karma-vipāka and the Viśvarūpa Episode
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
दुर्बला देवताः सर्वा विभान्त्यन्यादृशा इव / विनष्टप्रयमेवास्ति त्रैलोक्यं सचराचरम्
Transliteration
durbalā devatāḥ sarvā vibhāntyanyādṛśā iva / vinaṣṭaprayamevāsti trailokyaṃ sacarācaram
Translation
تمام دیوتا کمزور ہو گئے اور گویا کسی اور ہی صورت میں دکھائی دینے لگے؛ چلنے پھرنے والے اور بےجان سمیت سارا تریلوک تقریباً فنا کے کنارے تھا۔
Word by Word
durbalāḥweak
durbalāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण) of devatāḥ
TypeAdjective
Rootdurbala (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन) (agreeing with devatāḥ)
devatāḥdeities
devatāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdevatā (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन)
sarvāḥall
sarvāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण) of devatāḥ
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन)
vibhāntishine/appear
vibhānti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootbhā (धातु)
FormPresent tense (लट्), Parasmaipada (परस्मैपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Plural (बहुवचन)
anya-ādṛśāḥof a different appearance
anya-ādṛśāḥ:
Kriyā-viśeṣaṇa / Viśeṣaṇa of devatāḥ
TypeAdjective
Rootanya (प्रातिपदिक) + ādṛśa (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन); कर्मधारयः (अन्यः आदृशः = अन्यादृशः)
ivaas if, like
iva:
Upamā (उपमा)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
FormComparative particle (उपमा-अव्यय)
vinaṣṭa-prayamalmost destroyed
vinaṣṭa-prayam:
Viśeṣaṇa (विशेषण) / Predicative complement
TypeAdjective
Rootvinaṣṭa (कृदन्त; √naś धातु) + praya (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन) (predicate of trailokyam); तत्पुरुषः (विनष्टः प्रायः/प्रायम्) = almost destroyed
evaindeed
eva:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
FormEmphatic particle (अवधारण-अव्यय)
astiis
asti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootas (धातु)
FormPresent tense (लट्), Parasmaipada (परस्मैपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन)
tri-lokyamthe three worlds
tri-lokyam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottri (संख्या) + loka (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); द्विगु-समासः (त्रयः लोकाः = त्रैलोक्यम्)
sa-cara-acaramwith the moving and the unmoving
sa-cara-acaram:
Viśeṣaṇa (विशेषण) of trailokyam
TypeAdjective
Rootsa (उपसर्ग/सह) + cara (प्रातिपदिक) + acara (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन) (agreeing with trailokyam); द्वन्द्वः (चर + अचर) with सह- (सचराचरम् = चराचर-सहितम्)