Shloka 47
Dīkṣā-bhedaḥ (Types of Initiation) — Lalitopākhyāna: Hayagrīva–Agastya Dialogue
Devanagari script
यथा निलीयते काले प्रपञ्चो नैव दृश्यते / तथैव मीलयेन्नेत्रे एतद्ध्यानस्य लक्षणम्
Transliteration
yathā nilīyate kāle prapañco naiva dṛśyate / tathaiva mīlayennetre etaddhyānasya lakṣaṇam
Translation
جیسے زمانے میں یہ پرپنج لَین ہو کر دکھائی نہیں دیتا، ویسے ہی آنکھیں بند کر لینا—یہی دھیان کی علامت ہے۔
Word by Word
यथाjust as
यथा:
Sambandha (सम्बन्धः/तुलना)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
Formअव्यय; उपमान/प्रकारवाचक (indeclinable of manner: “as/just as”)
निलीयतेis absorbed/vanishes
निलीयते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootनि-√ली (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन (sg), आत्मनेपद; कर्मणि/भावे प्रयोगः (passive/intransitive sense)
कालेin time (at the time)
काले:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootkāla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
प्रपञ्चःthe manifested world
प्रपञ्चः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootprapañca (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्धः/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय (negation particle)
एवindeed/just
एव:
Sambandha (सम्बन्धः/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय (emphatic particle)
दृश्यतेis seen/appears
दृश्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोगः (passive: “is seen/appears”)
तथाthus
तथा:
Sambandha (सम्बन्धः/प्रकार)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (thus/in that way)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्धः/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय (emphatic particle)
मीलयेत्should close
मीलयेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√मील् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपद; विध्यर्थः (should close)
नेत्रेthe two eyes
नेत्रे:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootnetra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), द्विवचन (dual)
एतत्of this
एतत्:
Sambandha (सम्बन्धः/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; विशेषण (qualifier of ध्यानस्य)
ध्यानस्यof meditation
ध्यानस्य:
Sambandha (सम्बन्धः/षष्ठी)
TypeNoun
Rootdhyāna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
लक्षणम्(is) the characteristic/mark
लक्षणम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootlakṣaṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन