Shloka 46
Dīkṣā-bhedaḥ (Types of Initiation) — Lalitopākhyāna: Hayagrīva–Agastya Dialogue
Devanagari script
यथा ध्यानस्य सामर्थ्यात्कीटो ऽपि भ्रमरायते / तथा समाधिसा मर्थ्याद्ब्रह्मीभूतो भवेन्नरः
Transliteration
yathā dhyānasya sāmarthyātkīṭo 'pi bhramarāyate / tathā samādhisā marthyādbrahmībhūto bhavennaraḥ
Translation
جیسے دھیان کی قوت سے کیڑا بھی بھونرا بن جاتا ہے، ویسے ہی سمادھی کی قوت سے انسان برہمی بھاؤ کو پا کر برہمی بھوت ہو جاتا ہے۔
Word by Word
यथाjust as
यथा:
Sambandha (उपमान-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमानार्थक अव्यय (comparative: just as)
ध्यानस्यof meditation
ध्यानस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootध्यान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
सामर्थ्यात्due to the power
सामर्थ्यात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootसामर्थ्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; हेत्वर्थे (because of power/capacity)
कीटःa worm/insect
कीटः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकीट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अपिeven
अपि:
Sambandha (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-कारक अव्यय (also/even)
भ्रमरायतेbecomes like a bee
भ्रमरायते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभ्रमराय (नामधातु from भ्रमर)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; नामधातु-प्रयोगः (‘acts/becomes like a bee’)
तथाso
तथा:
Sambandha (अनुरूप-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formतदनुरूपार्थक अव्यय (so/in the same way)
समाधि-सामर्थ्यात्due to the power of samādhi
समाधि-सामर्थ्यात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootसमाधि (प्रातिपदिक) + सामर्थ्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘समाधेः सामर्थ्यम्’), हेत्वर्थे पञ्चमी
ब्रह्मी-भूतःhaving become Brahman-like
ब्रह्मी-भूतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootब्रह्मीभू (कृदन्त-प्रातिपदिक; ब्रह्मन् + भू)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (become Brahman-like)
भवेत्should become
भवेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
नरःa man
नरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन