Shloka 19
Śrī Kāmākṣī–Mahātripurasundarī: Immanence of Śakti and Cosmic Administration
Lalitopākhyāna
Devanagari script
अग्रतः कृतसांनिध्या कामाक्षी वाक्यमब्रवीत् / वत्से तपोभिरत्युग्रैरलं प्रीतास्मि सुव्रते
Transliteration
agrataḥ kṛtasāṃnidhyā kāmākṣī vākyamabravīt / vatse tapobhiratyugrairalaṃ prītāsmi suvrate
Translation
سامنے ظاہر ہو کر کاماکشی نے کہا—بیٹی! تمہاری نہایت سخت تپسیا بس ہے؛ اے نیک ورت والی، میں تم سے خوش ہوں۔
Word by Word
अग्रतःin front
अग्रतः:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeIndeclinable
Rootअग्रतः (अव्यय)
Formअव्यय, देशवाचक (in front)
कृत-सांनिध्याwith (her) presence manifested
कृत-सांनिध्या:
Karana (करण/Instrument or attendant circumstance)
TypeAdjective
Rootकृत (कृ-धातु, क्त कृदन्त) + सांनिध्य (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (कृतं सांनिध्यं यस्याः/यया); स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; ‘with (her) presence made/manifest’
कामाक्षीKāmākṣī
कामाक्षी:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootकामाक्षी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
वाक्यम्words/speech
वाक्यम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
अब्रवीत्said
अब्रवीत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद
वत्सेdear child
वत्से:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeNoun
Rootवत्स (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; स्नेह-सम्बोधन
तपोभिःby austerities
तपोभिः:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन (Plural)
अति-उग्रैःvery intense
अति-उग्रैः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअति (अव्यय/उपसर्ग) + उग्र (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (अत्यन्तं उग्राः); नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग तृतीया-बहुवचन (Instrumental plural) — तपोभिः इति विशेषणम् (agreement by sense: ‘very fierce’)
अलम्enough
अलम्:
Pratishedha/Parimāṇa (पर्याप्ति/Enough)
TypeIndeclinable
Rootअलम् (अव्यय)
Formअव्यय, पर्याप्त्यर्थक (enough/sufficient), भावे प्रयोगः
प्रीताpleased
प्रीता:
Kartṛ-samānādhikaraṇa (कर्तृ-समानााधिकरण/Predicate)
TypeAdjective
Rootप्री (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (Past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अहम् इति अध्याहृतं (with ‘asmi’)
अस्मिI am
अस्मि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), उत्तम-पुरुष (1st person), एकवचन, परस्मैपद
सुव्रतेO woman of good vows
सुव्रते:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeNoun
Rootसु (उपसर्ग/अव्यय) + व्रत (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (सु + व्रत); नपुंसकलिङ्ग (Neuter) / स्त्रीलिङ्ग-सम्बोधनार्थे प्रायः (addressing a woman of good vows); सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन