Previous Verse
Next Verse

Shloka 62

Cintāmaṇi-gṛha Antara-kathana (Account of the Inner Chambers of the Cintāmaṇi Palace) — Lalitopākhyāna Context

अथ मञ्चस्योपरिष्टाद्धंसतूलिकतल्पकः / हस्तमात्रं समुन्नम्रं चतुर्नल्वप्रविस्तरम्

atha mañcasyopariṣṭāddhaṃsatūlikatalpakaḥ / hastamātraṃ samunnamraṃ caturnalvapravistaram

پھر منچ کے اوپر ہنس کے نرم پر (تولیکا) سے بنا ہوا بستر رکھا تھا؛ وہ ایک ہاتھ کے برابر بلند اور چار نَلوَ کے پھیلاؤ والا تھا۔

athathen/now
atha:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
FormĀrambha/anuvādaka-avyaya (particle: ‘then/now’)
mañcasyaof the couch
mañcasya:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootmañca (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (m.), Ṣaṣṭhī vibhakti (Gen. 6th), Ekavacana (sg.)
upariṣṭātabove/on top
upariṣṭāt:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
TypeIndeclinable
Rootupariṣṭāt (अव्यय)
FormDeśa-avyaya (adverb of place)
haṃsa-tūlikā-talpakaḥa swan-down cushion/mattress
haṃsa-tūlikā-talpakaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Roothaṃsa (प्रातिपदिक) + tūlikā (प्रातिपदिक) + talpaka (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (m.), Prathamā (Nom. 1st), Ekavacana (sg.); tatpuruṣa: ‘haṃsa-tūlikāyāḥ talpakaḥ’ (a mattress/cushion of swan-down)
hasta-mātramof a hand’s measure
hasta-mātram:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Measure)
TypeAdjective
Roothasta (प्रातिपदिक) + mātra (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग (n.), Dvitīyā vibhakti (Acc. 2nd), Ekavacana (sg.); pramāṇa-viśeṣaṇa ‘hasta-parimāṇa’
samunnamramraised/elevated
samunnamram:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootsam-ud-√nam (धातु) + kta (कृत्)
FormKta/PPP (क्त), Napuṃsaka (n.), Dvitīyā (Acc. 2nd), Ekavacana (sg.); agrees with talpakaḥ understood as object-description (or with implied ‘talpakam’)
catur-nalva-pravistaramwith an extent of four nalvas
catur-nalva-pravistaram:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Measure)
TypeAdjective
Rootcatur (संख्या) + nalva (प्रातिपदिक) + pravistara (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsaka (n.), Dvitīyā (Acc. 2nd), Ekavacana (sg.); measure-compound: ‘catur-nalva-pravistara’ = having a spread/extent of four nalvas