Shloka 71
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
नृष्णाक्षयस्तृतीयस्तु व्याख्यातं मोक्षलक्षणम् / शब्दाद्ये विषये दोषदृष्टिर्वै पञ्चलक्षणे
Transliteration
nṛṣṇākṣayastṛtīyastu vyākhyātaṃ mokṣalakṣaṇam / śabdādye viṣaye doṣadṛṣṭirvai pañcalakṣaṇe
Translation
تیسرا نشان ‘تِرِشنا کا زوال’ ہے—اسی کو موکش کا لक्षण بتایا گیا ہے؛ اور لفظ وغیرہ جیسے موضوعات میں عیب بینی کرنا پانچ لक्षणوں میں شمار ہے۔
Word by Word
नृष्ण-अक्षयः(term) nṛṣṇākṣaya (third ...)
नृष्ण-अक्षयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनृष्ण (प्रातिपदिक) + अक्षय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुष (determinative): 'नृष्णस्य अक्षयः' (as read; rare/obscure term)
तृतीयःthird
तृतीयः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्रमवाचक विशेषण
तुbut/indeed
तु:
Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषार्थक निपात (particle)
व्याख्यातम्has been explained
व्याख्यातम्:
Kriya (क्रिया)
TypeAdjective
Rootवि + आ + ख्या (धातु) → व्याख्यात (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विधेय (predicate)
मोक्ष-लक्षणम्the characteristic of liberation
मोक्ष-लक्षणम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमोक्ष (प्रातिपदिक) + लक्षण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: 'मोक्षस्य लक्षणम्'
शब्द-आद्येin (objects) beginning with sound
शब्द-आद्ये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootशब्द (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; तत्पुरुष: 'शब्दः आदिः यस्मिन्' = beginning with sound; विशेषण विषये
विषयेin the sense-object/domain
विषये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootविषय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
दोष-दृष्टिःseeing fault (perception of defects)
दोष-दृष्टिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदोष (प्रातिपदिक) + दृष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: 'दोषस्य दृष्टिः'
वैindeed
वै:
Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphasis)
पञ्च-लक्षणेin the fivefold characteristic (set)
पञ्च-लक्षणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपञ्च (संख्या-प्रातिपदिक) + लक्षण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; द्विगु-समास: 'पञ्च लक्षणानि यस्य तत्' (fivefold characteristic)