Shloka 70
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
यथेह लोके स्वप्ने तं नीयमानमितस्ततः / रञ्जनं तद्विधेयस्य ते तान्यो न च विद्यते
Transliteration
yatheha loke svapne taṃ nīyamānamitastataḥ / rañjanaṃ tadvidheyasya te tānyo na ca vidyate
Translation
جیسے اس دنیا میں خواب کے اندر اسے اِدھر اُدھر لے جایا جاتا ہے، ویسے ہی کرم کے تابع کے لیے وہی لذت و رَنجن ہے؛ اس کے سوا کچھ نہیں۔
Word by Word
यथाjust as
यथा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमानार्थक अव्यय (comparative adverb)
इहhere
इह:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (locative adverb)
लोकेin the world
लोके:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
स्वप्नेin a dream
स्वप्ने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्वप्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
तम्him/that (one)
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सर्वनाम
नीयमानम्being led
नीयमानम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootनी (धातु) → नीयमान (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त, कर्मणि (present passive participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण तम्
इतस्from here
इतस्:
Apadana (अपादान)
TypeIndeclinable
Rootइतस् (अव्यय)
Formअपादानार्थक अव्यय (ablatival adverb)
ततःfrom there/then
ततः:
Apadana (अपादान)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअपादानार्थक/क्रमवाचक अव्यय (ablatival/sequence adverb)
रञ्जनम्delusion/entertainment (bewilderment)
रञ्जनम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरञ्जन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
तद्-विधेयस्यof one subject to that (condition)
तद्-विधेयस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + विधेय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; तत्पुरुष: 'तस्य विधेयः' = one who is subject to that/controlled by that
तेthey/those
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; सर्वनाम
तत्that
तत्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सर्वनाम (context: 'that')
अन्यःanother
अन्यः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (qualifier) (implicit 'कश्चित्')
नnot
न:
Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध निपात (negation particle)
चand
च:
Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)
विद्यतेexists/is found
विद्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद; भावे/सत्तायाम् 'exists'