Shloka 45
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
ज्ञानाद्धि त्यजते सर्वं त्यागाद्बुद्धिर्विरज्यते / वैराग्याच्छुध्यते चापि शुद्धः सत्त्वेन मुच्यते
Transliteration
jñānāddhi tyajate sarvaṃ tyāgādbuddhirvirajyate / vairāgyācchudhyate cāpi śuddhaḥ sattvena mucyate
Translation
علم سے آدمی سب کچھ ترک کرتا ہے؛ ترک سے عقل رغبت سے پاک ہوتی ہے؛ زہد و بےرغبتی سے وہ پاکیزہ ہوتی ہے، اور پاک ہو کر سَتْو کے ذریعے نجات پاتی ہے۔
Word by Word
ज्ञानात्from/through knowledge
ज्ञानात्:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeNoun
Rootज्ञान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन
हिindeed/for
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle: emphasis/causal)
त्यजतेgives up/abandons
त्यजते:
Kriyā (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Root√त्यज् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
सर्वम्everything
सर्वम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
त्यागात्from renunciation
त्यागात्:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeNoun
Rootत्याग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
बुद्धिःintellect
बुद्धिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootबुद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
विरज्यतेbecomes free from passion/unstained
विरज्यते:
Kriyā (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootवि-√रञ्ज् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि प्रयोग (Passive), आत्मनेपद
वैराग्यात्from dispassion
वैराग्यात्:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeNoun
Rootवैराग्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
शुध्यतेis purified
शुध्यते:
Kriyā (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Root√शुध् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि प्रयोग (Passive), आत्मनेपद
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/अप्यर्थ (particle: also/even)
शुद्धःpurified
शुद्धः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootशुद्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (जीवः/सः) इति अध्याहृतस्य विशेषण
सत्त्वेनby sattva (purity/clarity)
सत्त्वेन:
Karana (करण/Instrument/Means)
TypeNoun
Rootसत्त्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
मुच्यतेis liberated
मुच्यते:
Kriyā (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Root√मुच् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि प्रयोग (Passive), आत्मनेपद