Shloka 44
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
तस्मान्मूलमनर्थानामज्ञान मुपदिश्यते / तं शत्रुमवधार्यैकं ज्ञाने यत्नं समाचरेत्
Transliteration
tasmānmūlamanarthānāmajñāna mupadiśyate / taṃ śatrumavadhāryaikaṃ jñāne yatnaṃ samācaret
Translation
پس بے فائدہ مصیبتوں کی جڑ جہالت بتائی گئی ہے؛ اس ایک دشمن کو پہچان کر علم کے لیے کوشش کرنی چاہیے۔
Word by Word
तस्मात्therefore/from that
तस्मात्:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावार्थे पञ्चमी-रूपम्; हेत्वर्थे (ablative used adverbially: 'therefore/from that')
मूलम्the root/cause
मूलम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमूल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
अनर्थानाम्of misfortunes/evils
अनर्थानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootअनर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
अज्ञानम्ignorance
अज्ञानम्:
Karta-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानााधिकरण/Apposition)
TypeNoun
Rootअज्ञान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उपदिश्यतेis taught/pointed out
उपदिश्यते:
Kriyā (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootउप-√दिश् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि प्रयोग (Passive), आत्मनेपद
तम्that
तम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
शत्रुम्enemy
शत्रुम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootशत्रु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अवधार्यhaving ascertained
अवधार्य:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/Converb)
TypeIndeclinable
Rootअव-√धृ (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formक्त्वान्त/ल्यपन्त अव्यय (gerund): 'having ascertained/considered'
एकम्as the single/sole (one)
एकम्:
Karma (कर्म/Object qualifier)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; शत्रुम् इति विशेषण
ज्ञानेin knowledge/for knowledge
ज्ञाने:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Domain)
TypeNoun
Rootज्ञान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
यत्नम्effort
यत्नम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootयत्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
समाचरेत्one should practice/undertake
समाचरेत्:
Kriyā (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootसम्-आ-√चर् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद