Shloka 40
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
येषामेते मनोदोषा ज्ञानदोषा विपर्ययात् / रागद्वेषनिवृत्तिश्च तज्ज्ञानं समुदाहृतम्
Transliteration
yeṣāmete manodoṣā jñānadoṣā viparyayāt / rāgadveṣanivṛttiśca tajjñānaṃ samudāhṛtam
Translation
جن میں الٹی سمجھ کے سبب یہ ذہنی عیب اور معرفت کے عیب پیدا ہوتے ہیں؛ اور جن میں راگ و دْوَیش کی نِوِرتّی ہو جائے—اسی کو ‘گیان’ کہا گیا ہے۔
Word by Word
येषाम्of whom
येषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन; सर्वनाम
एतेthese
एते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम
मनोदोषाःfaults of the mind
मनोदोषाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक) + दोष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मनसः दोषाः)
ज्ञानदोषाःfaults of knowledge
ज्ञानदोषाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootज्ञान (प्रातिपदिक) + दोष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ज्ञानस्य दोषाः)
विपर्ययात्from error, due to inversion
विपर्ययात्:
Hetu/Apādāna (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootविपर्यय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन
रागद्वेषनिवृत्तिःcessation of attachment and aversion
रागद्वेषनिवृत्तिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराग (प्रातिपदिक) + द्वेष (प्रातिपदिक) + निवृत्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; द्वन्द्व-पूर्वपद + षष्ठी-तत्पुरुषः (रागद्वेषयोः निवृत्तिः)
चand
च:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
तत्that
तत्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम विशेषणम्
ज्ञानम्knowledge
ज्ञानम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootज्ञान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
समुदाहृतम्is declared/called
समुदाहृतम्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-उद्-आ-हृ (धातु) → समुदाहृत (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्तः भूतकर्मणि कृदन्तः (PPP)