Shloka 39
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
अनित्ये नित्यसंज्ञा च दुःखे च सुखदर्शनम् / अस्वे स्वमिति च ज्ञानमशुचौ शुचिनिश्चयः
Transliteration
anitye nityasaṃjñā ca duḥkhe ca sukhadarśanam / asve svamiti ca jñānamaśucau śuciniścayaḥ
Translation
فانی میں بقا کا گمان، دکھ میں سکھ کا دیدار؛ جو اپنا نہیں اسے ‘میرا’ سمجھنا، اور ناپاک میں پاکیزگی کا یقین—یہ سب الٹی سمجھ ہے۔
Word by Word
अनित्येin the impermanent (thing)
अनित्ये:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअनित्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन
नित्यसंज्ञाthe notion/label of “permanent”
नित्यसंज्ञा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनित्य (प्रातिपदिक) + संज्ञा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-समास (नित्येति संज्ञा)
चand
च:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
दुःखेin suffering
दुःखे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootदुःख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
चand
च:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
सुखदर्शनम्seeing (it) as happiness
सुखदर्शनम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसुख (प्रातिपदिक) + दर्शन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी/कर्मधारय-तत्पुरुषः (सुखस्य दर्शनम् / सुखं इति दर्शनम्)
अस्वेin what is not one’s own
अस्वे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअस्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
स्वम्one’s own
स्वम्:
Karma/Predicate (कर्म/विधेय)
TypeNoun
Rootस्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; here as predicate-noun
इतिas/that
इति:
Marker (सूचक)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण-समाप्तिसूचक
चand
च:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
ज्ञानम्cognition, belief
ज्ञानम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootज्ञान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अशुचौin the impure
अशुचौ:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअशुचि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
शुचिनिश्चयःthe conviction that it is pure
शुचिनिश्चयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशुचि (प्रातिपदिक) + निश्चय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी/कर्मधारय-तत्पुरुषः (शुचेः निश्चयः / शुचिरिति निश्चयः)