Shloka 105
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
अप्रतर्क्यमचिन्त्यत्वादवा येत्वाच्च सर्वशः / नालप्य वचसा तत्त्वमप्राप्य मनसा सह
Transliteration
apratarkyamacintyatvādavā yetvācca sarvaśaḥ / nālapya vacasā tattvamaprāpya manasā saha
Translation
وہ تَتْو تَرک سے ماورا، فکر سے ماورا اور سراسر ناقابلِ معرفت ہے۔ اسے زبان سے کہا نہیں جا سکتا؛ اور نہ ہی ذہن کے ساتھ اسے پایا جا سکتا ہے۔
Word by Word
अप्रतर्क्यम्not inferable by reasoning
अप्रतर्क्यम्:
Visheshana (विशेषण/Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootअ-प्रतर्क्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; नञ्-तत्पुरुषः; तर्क् (धातु) + ण्यत् → तर्क्य (to be reasoned)
अचिन्त्यत्वात्because of being unthinkable
अचिन्त्यत्वात्:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeNoun
Rootअ-चिन्त्यत्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, पञ्चमी-विभक्तिः, एकवचनम्; नञ्-तत्पुरुषः; चिन्त् (धातु) + ण्यत् → चिन्त्य; तस्य भावः -त्व
अवindeed (particle)
अव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअव (अव्यय)
Formउपसर्ग/निपातः (particle; here as emphatic/metrical)
आtowards, completely (prefix)
आ:
Sambandha (सम्बन्ध/prefix)
TypeIndeclinable
Rootआ (अव्यय/उपसर्ग)
Formउपसर्गः (prefix/particle; in composition with verb)
येत्वाhaving gone/approached
येत्वा:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootया (धातु) + त्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
Formक्त्वान्त-अव्ययम् (gerund): having gone/approached
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपातः
सर्वशःin every way, wholly
सर्वशः:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसर्वशस् (अव्यय)
Formअव्ययम् (adverb): सर्वप्रकारेण (in every way)
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध/negator)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-निपातः
आलप्यhaving spoken
आलप्य:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootआ + लप् (धातु) + ल्यप् (क्त्वा-आदेश)
Formल्यबन्त-अव्ययम् (gerund): having spoken/addressed
वचसाby speech/words
वचसा:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental), एकवचनम्
तत्त्वम्the reality, truth
तत्त्वम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootतत्त्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्
अप्राप्यwithout attaining
अप्राप्य:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootअ-प्राप्य (प्रातिपदिक)
Formनञ्-पूर्वकः; प्र + आप् (धातु) + ल्यप् (gerund): not having attained
मनसाby the mind
मनसा:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्
सहwith
सह:
Sambandha (सम्बन्ध/association)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formसहार्थक-अव्ययम् (postposition: 'with')