Shloka 77
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
स देतिवदनः कण्ठकलिताकुण्ठनिस्वनः / जययन्त्रं हि तत्सृष्टं तथा रात्रौ व्यनाशयत्
Transliteration
sa detivadanaḥ kaṇṭhakalitākuṇṭhanisvanaḥ / jayayantraṃ hi tatsṛṣṭaṃ tathā rātrau vyanāśayat
Translation
وہ دیو نما چہرے والا، گلے میں بے روک گرج کی آواز لیے ہوئے، بنائے گئے اُس جے-یَنتر کو اسی رات تباہ کر گیا۔
Word by Word
सःhe
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
देतिवदनःhaving a demonic face
देतिवदनः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootदेतिवदन (प्रातिपदिक; देति+वदन)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः—‘देतिवदनं यस्य सः’ (one whose face is like a daitya/demon)
कण्ठ-कलित-अकुण्ठ-निस्वनःwith an unrestrained roar lodged in his throat
कण्ठ-कलित-अकुण्ठ-निस्वनः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootकण्ठ (प्रातिपदिक)+कलित (कृदन्त; √कल्/कलय्)+अकुण्ठ (प्रातिपदिक)+निस्वन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः—‘कण्ठे कलितः अकुण्ठः निस्वनः यस्य सः’ (one whose unimpeded sound is set in the throat)
जय-यन्त्रम्the victory-device
जय-यन्त्रम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootजय (प्रातिपदिक)+यन्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘जयस्य यन्त्रम्’ (instrument/device of victory)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), अव्यय; emphasis/causal nuance
तत्that
तत्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम—here qualifying ‘सृष्टम्’ (that)
सृष्टम्created
सृष्टम्:
Karma (कर्म; with implied ‘यन्त्रम्’)
TypeAdjective
Root√सृज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘created/made’
तथाthus/likewise
तथा:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण (adverb), अव्यय
रात्रौat night
रात्रौ:
Adhikarana (अधिकरण/Location-Time)
TypeNoun
Rootरात्रि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; ‘at night’
व्यनाशयत्destroyed
व्यनाशयत्:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootवि+√नश्/नाशय् (धातु; causative)
Formलङ् (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; णिच्-प्रयोग (causative) ‘caused to perish/destroyed’