Shloka 56
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
निस्मृत्य नगराद्भूयस्त्रिंशदक्षौहिणीवृतः / आजगाम पुनर्दैत्यो विशुक्रः कटकं द्विषाम्
Transliteration
nismṛtya nagarādbhūyastriṃśadakṣauhiṇīvṛtaḥ / ājagāma punardaityo viśukraḥ kaṭakaṃ dviṣām
Translation
پھر شہر سے نکل کر، تیس اَکشَوہِنیوں سے گھرا ہوا دَیتیہ وِشُکر دوبارہ دشمنوں کے لشکر پر چڑھ آیا۔
Word by Word
निस्मृत्यhaving forgotten
निस्मृत्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootनि+स्मृ (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund); ‘having forgotten’
नगरात्from the city
नगरात्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootनगर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान), एकवचन
भूयःagain
भूयः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootभूयः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरर्थक क्रियाविशेषण (adverb ‘again’)
त्रिंशत्-अक्षौहिणी-वृतःsurrounded by thirty divisions
त्रिंशत्-अक्षौहिणी-वृतः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रिंशत् (संख्या-प्रातिपदिक) + अक्षौहिणी (प्रातिपदिक) + वृत (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः ‘त्रिंशता अक्षौहिणीभिः वृतः’ (surrounded by thirty akṣauhiṇīs)
आजगामcame
आजगाम:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ+गम् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
पुनःagain
पुनः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरर्थक क्रियाविशेषण (adverb)
दैत्यःthe Daitya (demon)
दैत्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदैत्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
विशुक्रःViśukra
विशुक्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविशुक्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; व्यक्तिनाम (proper noun)
कटकम्the host/army
कटकम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकटक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
द्विषाम्of the enemies
द्विषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootद्विष् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; ‘द्विष्’ = enemy