Shloka 48
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
युद्धे च मरणं भावि वृथा स्युर्जीवितानि नः / युद्धे मृत्युर्भवेदेव इति तत्र प्रमैव का
Transliteration
yuddhe ca maraṇaṃ bhāvi vṛthā syurjīvitāni naḥ / yuddhe mṛtyurbhavedeva iti tatra pramaiva kā
Translation
جنگ میں مرنا یقینی ہے، پس ہماری زندگیاں بے سود ٹھہریں گی۔ جنگ میں تو موت ہی ہوتی ہے—پھر وہاں دلیل و ثبوت کیا؟
Word by Word
युद्धेin war
युद्धे:
अधिकरण (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootयुद्ध (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्ग (Neuter) — ‘in war’
चand
च:
सम्बन्ध (Connector/अव्यय-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction/समुच्चय-अव्यय)
मरणम्death
मरणम्:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमरण (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्ग (Neuter) — subject/predicate sense
भाविinevitable
भावि:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootभू (धातु) + इन् (कृत् प्रत्यय) → भाविन्/भावि (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्ग (Neuter) — भविष्यत्-भाववाचक; ‘inevitable/going to happen’
वृथाin vain
वृथा:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootवृथा (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण (adverb/क्रियाविशेषण-अव्यय) — ‘in vain’
स्युःwould be
स्युः:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative/विधिलिङ्), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural), परस्मैपद — ‘would be’
जीवितानिlives
जीवितानि:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootजीवित (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), बहुवचन (Plural), नपुंसकलिङ्ग (Neuter) — ‘lives/livings’
नःour
नः:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन (Plural) — enclitic; ‘of us/our’
युद्धेin war
युद्धे:
अधिकरण (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootयुद्ध (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्ग (Neuter) — ‘in war’
मृत्युःdeath
मृत्युः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमृत्यु (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine) — subject
भवेत्would be
भवेत्:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative/विधिलिङ्), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद — ‘would occur/be’
एवindeed; certainly
एव:
सम्बन्ध (Particle/अव्यय-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण (emphatic particle/अवधारण-अव्यय)
इतिthus
इति:
सम्बन्ध (Quotative/अव्यय-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/वाक्यपरिसमाप्ति (quotative particle/इति-अव्यय)
तत्रthere; in that case
तत्र:
अधिकरण (Adverbial locus/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेश/प्रसङ्ग (locative adverb/देशवाचक-अव्यय) — ‘there/in that case’
प्रमाproof; certainty
प्रमा:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रमा (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (Singular), स्त्रीलिङ्ग (Feminine) — ‘valid knowledge/proof’
एवonly; indeed
एव:
सम्बन्ध (Particle/अव्यय-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण (emphatic particle/अवधारण-अव्यय)
काwhat (is it)?
का:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootक (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (Singular), स्त्रीलिङ्ग (Feminine) — interrogative; ‘what?’