Shloka 46
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
इह सर्वाभिरस्माभिर्भृत्यभूताभिरेकिका / वनिता स्वामिनीकृत्ये किं फलं मोक्ष्यते परम्
Transliteration
iha sarvābhirasmābhirbhṛtyabhūtābhirekikā / vanitā svāminīkṛtye kiṃ phalaṃ mokṣyate param
Translation
یہاں ہم سب خادمہ صفت عورتوں میں سے ایک عورت کو مالکہ بنا دیا گیا ہے؛ اس کی خدمت سے کون سا اعلیٰ پھل، یعنی موکش، حاصل ہوگا؟
Word by Word
ihahere
iha:
Deśa-adhikaraṇa (देश-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootiha (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (adverb of place: 'here')
sarvābhiḥby all (of us women)
sarvābhiḥ:
Karana/Sahakāri (करण/सहकारी)
TypeNoun
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; सर्व-शब्दः (all)
asmābhiḥby us
asmābhiḥ:
Karana/Sahakāri (करण/सहकारी)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया, बहुवचन; उत्तमपुरुष-सर्वनाम
bhṛtya-bhūtābhiḥby us who have become servants
bhṛtya-bhūtābhiḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण; qualifying asmābhiḥ)
TypeAdjective
Rootbhṛtya (प्रातिपदिक) + bhū (धातु; √bhū) → bhūta (कृदन्त; क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; तत्पुरुषः: 'having become servants'
ekikāa single one (alone)
ekikā:
Karta (कर्ता; predicate/subject in ellipsis)
TypeNoun
Rootekikā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; एकत्ववाचक (one/alone)
vanitāwoman
vanitā:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootvanitā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
svāminī-kṛtyein making (her) the mistress
svāminī-kṛtye:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootsvāminī (प्रातिपदिक) + kṛtya (प्रातिपदिक; √kṛ + तव्य/यत् sense)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; तत्पुरुषः: 'in/with regard to making (someone) mistress' / 'in the act of appointing as mistress'
kimwhat?
kim:
Prashna (प्रश्न)
TypeNoun
Rootkim (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; प्रश्नार्थक
phalamfruit/result
phalam:
Karma/Viṣaya (कर्म/विषय)
TypeNoun
Rootphala (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
mokṣyatewill be released/attained
mokṣyate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√muc (धातु)
Formलृट्-लकार (Future/लृट्) आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; कर्मणि/मध्यस्थ-भावः: 'will be released/obtained'
paramsupreme; highest
param:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन; विशेषण (qualifying phalam)