Shloka 34
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
स्तंभिनीप्रमुखाः शक्तीर्विशत्यक्षौहिणीयुताः / सर्वदा द्वाररक्षार्थं निर्दिष्टा दण्डनाथया
Transliteration
staṃbhinīpramukhāḥ śaktīrviśatyakṣauhiṇīyutāḥ / sarvadā dvārarakṣārthaṃ nirdiṣṭā daṇḍanāthayā
Translation
ستَمبھِنی وغیرہ قوتیں، بیس اَکشَوہِنی لشکروں سمیت، ہمیشہ دروازے کی حفاظت کے لیے دَندناتھا کی طرف سے مقرر تھیں۔
Word by Word
स्तम्भिनी-प्रमुखाः(powers) headed by Stambhinī
स्तम्भिनी-प्रमुखाः:
कर्ता (Kartā; subject)
TypeNoun
Rootस्तम्भिनी + प्रमुख (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग? (समूहवाचक; ‘शक्तयः’ इत्यस्य विशेषणरूपेण); प्रथमा, बहुवचन; समास: तत्पुरुष (‘with Stambhinī as foremost’)
शक्तीःpowers/energies
शक्तीः:
कर्म (Karma; object of ‘saw/mentioned’ implied)
TypeNoun
Rootशक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), बहुवचन
विशतिःtwenty
विशतिः:
विशेष्य-विशेषणभाव (numeral qualifier)
TypeNoun
Rootविंशति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (संख्यावाचक), प्रथमा, एकवचन; संख्या ‘twenty’
अक्षौहिणी-युताःaccompanied by an akṣauhiṇī (army unit)
अक्षौहिणी-युताः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootअक्षौहिणी + युत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/स्त्रीलिङ्ग प्रथमा, बहुवचन (शक्तयः इत्यस्य विशेषण); समास: तत्पुरुष (‘accompanied by an akṣauhiṇī’)
सर्वदाalways
सर्वदा:
कालाधिकरण (Kāla-adhikaraṇa)
TypeIndeclinable
Rootसर्वदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time)
द्वार-रक्षा-अर्थम्for guarding the gate
द्वार-रक्षा-अर्थम्:
प्रयोजन (Prayojana; purpose)
TypeIndeclinable
Rootद्वार + रक्षा + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formअर्थम् इत्यस्य द्वितीया एकवचन; प्रयोजनवाचक (accusative of purpose) ‘for the sake of’; समास: तत्पुरुष (‘for gate-protection’)
निर्दिष्टाःwere assigned
निर्दिष्टाः:
क्रियाविशेषण/विधेय (predicate participle)
TypeVerb
Rootनि + दिश् (धातु)
Formभूतकर्मणि कृदन्त; क्त-प्रत्यय (past passive participle); प्रथमा, बहुवचन; ‘appointed/assigned’
दण्डनाथयाby the commander (Daṇḍanātha)
दण्डनाथया:
कर्ता (Kartā; agent in passive)
TypeNoun
Rootदण्डनाथ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण/कर्तृ), एकवचन; समास: तत्पुरुष (‘lord of punishment/commander’)