Previous Verse
Next Verse

Shloka 20

भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode

भवदाज्ञालवं प्राप्य समस्तभुवनं हठात् / विमर्द्दयितुमीशाः स्मः किमु तां मुग्धभामिनीम्

bhavadājñālavaṃ prāpya samastabhuvanaṃ haṭhāt / vimarddayitumīśāḥ smaḥ kimu tāṃ mugdhabhāminīm

آپ کے حکم کا ذرا سا اشارہ مل جائے تو ہم تمام جہانوں کو زبردستی روند ڈالنے پر قادر ہیں؛ پھر وہ بھولی بھالی عورت کیا چیز ہے۔

bhavat-ājñā-lavama mere fraction of your command
bhavat-ājñā-lavam:
Karma (कर्म/Object) of prāpya
TypeNoun
Rootbhavat (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + ājñā (प्रातिपदिक) + lava (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular; समासः षष्ठी-तत्पुरुष—‘भवतः आज्ञायाः लवम्’ = ‘a mere particle of your command’
prāpyahaving obtained
prāpya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण) to īśāḥ smaḥ
TypeVerb
Rootpra-√āp (आप् धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त/ल्यप्), ‘having obtained’
samasta-bhuvanamthe entire world
samasta-bhuvanam:
Karma (कर्म/Object) of vimarddayitum
TypeNoun
Rootsamasta (प्रातिपदिक) + bhuvana (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular; कर्मधारय—‘समस्तं भुवनम्’
haṭhātby force
haṭhāt:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roothaṭha (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Ablative (पञ्चमी), Singular; used adverbially (अव्ययीभाववत्) ‘by force/suddenly’
vimarddayitumto crush/subdue
vimarddayitum:
Prayojana (प्रयोजन/Purpose)
TypeVerb
Rootvi-√mṛd (मृद् धातु)
FormInfinitive (तुमुन्), ‘to crush/subdue’
īśāḥwe are capable/lords (able ones)
īśāḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootīśa (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
smaḥare
smaḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√as (अस् धातु)
FormPresent (लट्), 1st person (उत्तमपुरुष), Plural (बहुवचन), Parasmaipada; enclitic form ‘smaḥ’
kimuhow much more (then)
kimu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootkim + u (अव्यय-समुदाय)
FormAvyaya (अव्यय), interrogative-emphatic particle (किमु) expressing ‘how much more/what then’
tāmher
tām:
Karma (कर्म/Object) of implied ‘vimarddayitum’
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
mugdha-bhāminīmthe naive/innocent woman
mugdha-bhāminīm:
Karma (कर्म/Object) apposition to tām
TypeNoun
Rootmugdha (प्रातिपदिक) + bhāminī (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular; कर्मधारय—‘मुग्धा भामिनी’