Previous Verse
Next Verse

Shloka 17

भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode

इति रोषस्खलद्वर्णः श्वसन्निव भुजङ्गमः / खड्गं विधुन्वन्नुत्थाय प्रचचाला तिमत्तवत्

iti roṣaskhaladvarṇaḥ śvasanniva bhujaṅgamaḥ / khaḍgaṃ vidhunvannutthāya pracacālā timattavat

یہ کہہ کر وہ غضب سے رنگ بدلتا، پھنکارتے سانپ کی طرح، تلوار کو جھٹکتا ہوا اٹھ کھڑا ہوا اور مدہوش سا آگے بڑھ چلا۔

itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative marker)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), quotative particle (इति-प्रयोगः)
roṣa-skhalat-varṇaḥwhose color was faltering/changing from anger
roṣa-skhalat-varṇaḥ:
Visheshana (विशेषण) of bhujaṅgamaḥ
TypeAdjective
Rootroṣa (प्रातिपदिक) + skhalat (कृदन्त, √skhal) + varṇa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन); समासः: षष्ठी-तत्पुरुष/कर्मधारय-प्रायः—‘रोषेण/रोषात् स्कलन् (वर्णः) यस्य’
śvasanbreathing/hissing
śvasan:
Karta (कर्ता) as participial predicate of bhujaṅgamaḥ
TypeVerb
Root√śvas (श्वस् धातु)
FormPresent active participle (वर्तमान कृदन्त/शतृ), Masculine, Nominative, Singular; ‘breathing, hissing’
ivalike
iva:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), upamā-vācaka (उपमा-सूचक)
bhujaṅgamaḥthe serpent
bhujaṅgamaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootbhujaṅgama (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन)
khaḍgamsword
khaḍgam:
Karma (कर्म/Object) of vidhunvan
TypeNoun
Rootkhaḍga (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (द्वितीया), Singular (एकवचन)
vidhunvanbrandishing
vidhunvan:
Karta (कर्ता) as participial predicate of bhujaṅgamaḥ
TypeVerb
Rootvi-√dhū (धू धातु)
FormPresent active participle (वर्तमान कृदन्त/शतृ), Masculine, Nominative, Singular; ‘shaking, brandishing’
utthāyahaving risen
utthāya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण) to pracacālā
TypeVerb
Rootud-√sthā (स्था धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त/ल्यप्), ‘having risen’
pracacālāmoved about/advanced
pracacālā:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-√cal (चल् धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन), Parasmaipada; intensive sense ‘moved about/went forth’
timattavatlike one intoxicated
timattavat:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottimattavat (प्रातिपदिक; -वत् प्रत्यय)
FormAvyaya (अव्यय), adverbial -वत् usage (वत्-प्रत्ययेन उपमा)