Shloka 68
दुर्मद-कुरण्ड-वधः (The Slaying of Durmada and Kuraṇḍa) — Lalitopākhyāna Battle Continuation
Devanagari script
यद्बलेन सुरान्सर्वान्सेनान्यस्ते ऽवमेनिरे / सा सर्पिणी कथाशेषं नीता नकुलवीर्यतः
Transliteration
yadbalena surānsarvānsenānyaste 'vamenire / sā sarpiṇī kathāśeṣaṃ nītā nakulavīryataḥ
Translation
جس کے زور سے اُن سپہ سالاروں نے تمام دیوتاؤں کو حقیر جانا تھا، وہی سَर्पِنی نکول کے پرाकرم سے قصّے کا خاتمہ بن گئی۔
Word by Word
यत्whose / by which
यत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootयद् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी/सप्तमी-सम्बन्धे; here in compound with 'बलेन' as relative determiner: 'यद् बलेन' = 'by whose power'
बलेनby (her) strength
बलेन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन
सुरान्the gods
सुरान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), बहुवचन
सर्वान्all
सर्वान्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषण qualifying 'सुरान्'
सेनान्यःthe commanders
सेनान्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसेनानी (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), बहुवचन
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), बहुवचन; demonstrative pronoun
अवमेनिरेdespised
अवमेनिरे:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअव-मन (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद; 'they despised/held in contempt'
साshe
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन
सर्पिणीthe serpent-woman
सर्पिणी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्पिणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; apposition to 'सा'
कथा-शेषम्the remainder of the story (i.e., only as a tale)
कथा-शेषम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकथा + शेष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म/परिणाम), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (कथायाः शेषः)
नीताwas brought/led
नीता:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootनी (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'led/brought to'
नकुल-वीर्यतःby/through Nakula’s prowess
नकुल-वीर्यतः:
Hetu/Apādāna (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootनकुल + वीर्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान/हेतु), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (नकुलस्य वीर्यम्) + तः (ablative ending)