Shloka 102
Bhaṇḍāsurāhaṅkāra
The Mustering of the Daitya Forces and the Roar of War
Devanagari script
तस्मात्पाशात्कोटिशो ऽन्ये पाशा भुजगभीषणाः / समस्तमपि तत्सैन्यं बद्ध्वाबद्ध्वा व्यमूर्छयन्
Transliteration
tasmātpāśātkoṭiśo 'nye pāśā bhujagabhīṣaṇāḥ / samastamapi tatsainyaṃ baddhvābaddhvā vyamūrchayan
Translation
اس پاش سے کروڑوں اور پاش نکلے، سانپوں کی طرح ہولناک؛ انہوں نے پوری فوج کو بار بار باندھ کر بے ہوش کر دیا۔
Word by Word
तस्मात्from that
तस्मात्:
अपादान (Ablative source)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसक, पञ्चमी, एकवचन; सर्वनाम
पाशात्from the noose
पाशात्:
अपादान (Ablative source)
TypeNoun
Rootपाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
कोटिशःin crores, countless
कोटिशः:
क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootकोटि (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (distributional adverb; ‘by crores’)
अन्येother
अन्ये:
कर्ता-विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (पाशाः)
पाशाःnooses
पाशाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootपाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
भुजगभीषणाःterrifying like serpents
भुजगभीषणाः:
कर्ता-विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootभुजग + भीषण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—भुजगैः भीषणाः/भुजगवत् भीषणाः (तत्पुरुष); विशेषण (पाशाः)
समस्तम्entire
समस्तम्:
कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootसमस्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (तत्सैन्यम्)
अपिeven/also
अपि:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle; ‘even/also’)
तत्that
तत्:
कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम; विशेषण (सैन्यम्)
सैन्यम्army
सैन्यम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootसैन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
बद्ध्वाhaving bound
बद्ध्वा:
पूर्वक्रिया (Prior action)
TypeVerb
Rootबन्ध् (धातु) + त्वा
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; पूर्वक्रिया
अबद्ध्वाhaving (re)bound / binding again and again
अबद्ध्वा:
पूर्वक्रिया (Prior action; iterative)
TypeVerb
Rootअ + बन्ध् (धातु) + त्वा
Formक्त्वान्त (absolutive) नकारार्थक-उपसर्ग ‘अ’; पुनरुक्ति-प्रयोग (baddhvā-abaddhvā)
व्यमूर्छयन्made (them) faint
व्यमूर्छयन्:
क्रिया (Participial action)
TypeVerb
Rootवि + मूर्छ् (धातु) + णिच् + शतृ
Formकृदन्त (णिजन्त-शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्तरि