Shloka 42
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
चतुर्थे ये ऽपि वर्त्तन्ते महर्लोकं समाश्रिताः / विज्ञेया मानसी तेषां सिद्धिर्वै पञ्चलक्षणा
Transliteration
caturthe ye 'pi varttante maharlokaṃ samāśritāḥ / vijñeyā mānasī teṣāṃ siddhirvai pañcalakṣaṇā
Translation
جو چوتھے لوک میں رہ کر مہَرلوک کا سہارا لیتے ہیں، ان کی سِدھی ‘مانسی’ جانی جائے؛ وہ پانچ علامتوں والی ہے۔
Word by Word
चतुर्थेin the fourth (world)
चतुर्थे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootचतुर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; क्रमवाचक विशेषण; अधिकरण
येwho
ये:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन
अपिalso/even
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसम्भावना/समुच्चयबोधक अव्यय (particle: 'also/even')
वर्तन्तेexist/abide
वर्तन्ते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवृत् (धातु)
Formलट्-लकार (present), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; आत्मनेपद
महर्-लोकम्Maharloka
महर्-लोकम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमहर् (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष
सम्-आश्रिताःhaving resorted to / dwelling in
सम्-आश्रिताः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootसम् + आ + श्रि (धातु)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय, past active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; कर्तरि-भाव (having resorted to)
विज्ञेयाःare to be known
विज्ञेयाः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + ज्ञा (धातु)
Formकृदन्त (तव्यत्/अनीयर्-भाव, gerundive); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; विधेय (to be known)
मानसीmental (of the mind)
मानसी:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमानस (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विशेषण (सिद्धिः इति)
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6), बहुवचन; सम्बन्ध
सिद्धिःattainment/perfection
सिद्धिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसिद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक अव्यय (particle: 'indeed')
पञ्च-लक्षणाhaving five characteristics
पञ्च-लक्षणा:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्च (संख्या-प्रातिपदिक) + लक्षण (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; द्विगु-समास; विशेषण (सिद्धिः)