Shloka 48
मदनकामेश्वरप्रादुर्भावः
Manifestation of Madana-Kāmeśvara
Devanagari script
जगदभ्युदयार्थाय व्यक्तभावमुपागता / असज्जनविनाशार्था सज्जनाभ्युदयार्थिनी / प्रवृत्तिस्तव कल्याणि साधूनां रक्षणाय हि
Transliteration
jagadabhyudayārthāya vyaktabhāvamupāgatā / asajjanavināśārthā sajjanābhyudayārthinī / pravṛttistava kalyāṇi sādhūnāṃ rakṣaṇāya hi
Translation
اے کل्यাণی! جگت کی بھلائی اور عروج کے لیے تو نے ظاہر صورت اختیار کی ہے؛ بدکاروں کی ہلاکت، نیکوں کی سربلندی اور سادھوؤں کی حفاظت ہی تیری یہ کارگزاری ہے۔
Word by Word
जगत्-अभ्युदय-अर्थायfor the welfare/prosperity of the world
जगत्-अभ्युदय-अर्थाय:
Sampradāna/Prayojana (सम्प्रदान/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक) + अभ्युदय (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Dative (4th/चतुर्थी), Singular (एकवचन); प्रयोजन-द्योतक (purpose)
व्यक्त-भावम्manifest state/form
व्यक्त-भावम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootव्यक्त (प्रातिपदिक; क्त from √व्यञ्ज्/√व्यज्) + भाव (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
उपागताhas attained / has assumed
उपागता:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootउप + आ + गम् (धातु)
FormPast active participle (क्त/क्तवतु-भाव, here क्त), Feminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); agrees with (implicit) देवी
असत्-जन-विनाश-अर्था(she who is) for the destruction of the wicked
असत्-जन-विनाश-अर्था:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअसत् (प्रातिपदिक) + जन (प्रातिपदिक) + विनाश (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); ‘for the destruction of wicked people’—purpose-epithet
सत्-जन-अभ्युदय-अर्थिनीseeking the prosperity of the good
सत्-जन-अभ्युदय-अर्थिनी:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसत् (प्रातिपदिक) + जन (प्रातिपदिक) + अभ्युदय (प्रातिपदिक) + अर्थिन् (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); अर्थिन् = ‘desiring/aiming at’
प्रवृत्तिःactivity / engagement
प्रवृत्तिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रवृत्ति (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
तवof you / your
तव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormGenitive (6th/षष्ठी), Singular (एकवचन); 2nd person pronoun
कल्याणिO auspicious one
कल्याणि:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootकल्याणी (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Vocative (8th/सम्बोधन), Singular (एकवचन)
साधूनाम्of the good (people)
साधूनाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसाधु (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Genitive (6th/षष्ठी), Plural (बहुवचन)
रक्षणायfor protection
रक्षणाय:
Sampradāna/Prayojana (सम्प्रदान/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootरक्षण (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Dative (4th/चतुर्थी), Singular (एकवचन); purpose dative
हिindeed / for
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
FormEmphatic particle (निश्चयार्थक/हेतौ-अव्यय)